Ta'birnoma
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 177–178-b. — ziyouz.com
Ta'birnoma — tuş ta'birini bayon qiluvçi kitoblar majmui. T.da tuş va uning turlari, tuş köriş holati va paytlari, ta'bir aytiş usuli va şartlari bayon qilinadi. T. asosida tuş yöyuvçilarni ta'birçi, muabbir, röyoçi deb ataşgan. Ta'birçidan folbinlik (tuş körgan odamning ağvoli, mijozi va ismini yaxşi biliş, körilgan narsani yaxşi va yomon fol oçib, söngra ta'birini aytiş) talab qilingan.
Eng qad. T. xitoyça «Itszin» nomli asardir. Turkiy tildagi dastlabki T. 8-a. örtalari — 9-a. boşlarida Şarkiy Turkistonda yaratilgan, asl nomi «Irq bitigi» («Fol kitobi»)dir. U moniylik va şamanlik ğoyalarini özida mujassamlaştirgan. Kitobning maqsadi odamlarni ezgulikka çorlaş, muayyan axloqiy prinsiplarni tarğib va taşviq qilişdir. Qad. turkiy davrdagi yana bir «Fol kitobi» moniy yozuvida bitilgan bölib, taxm. 9-a. boşlariga mansub. Unda qad. turkiylarning ma'lum bir detallar yoki hodisalarga asoslangan holda olamni anglaşga intilişi ayon böladi. Uşbu kitobda buddaviylik oqimining ta'siri ham bor, çunonçi, odam har qanday vaziyatda, ya'ni körgan tuşi yaxşi yoki yomon natija keltirişidan qati nazar, ezgu işlar qilişi va burhonlar xizmatida bölişi lozim. Umuman, ezgulik va xayrli işlar töğrisidagi ögitlar barça T.larning tub mohiyatini taşkil etadi.
T.lar içida fors tilidagi «Komil utta'bir» özining mukammalligi bilan ajralib turadi. Bu kitob 20-a. boşlarida toşkentlik Mullo Azimxonkrri binni Mullo Yusufxon tomonidan özbek tiliga tarjima qilingan («Komil utta'biri turkiy», 1916).
Nasimxon Rahmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЪБИРНОМА — туш таъбирини баён қилувчи китоблар мажмуи. Т.да туш ва унинг турлари, туш кўриш ҳолати ва пайтлари, таъбир айтиш усули ва шартлари баён қилинади. Т. асосида туш йўювчиларни таъбирчи, муаббир, рўёчи деб аташган. Таъбирчидан фолбинлик (туш кўрган одамнинг ағволи, мижози ва исмини яхши билиш, кўрилган нарсани яхши ва ёмон фол очиб, сўнгра таъбирини айтиш) талаб қилинган.
Энг қад. Т. хитойча «Ицзин» номли асардир. Туркий тилдаги дастлабки Т. 8-а. ўрталари — 9-а. бошларида Шаркий Туркистонда яратилган, асл номи «Ирқ битиги» («Фол китоби»)дир. У монийлик ва шаманлик ғояларини ўзида мужассамлаштирган. Китобнинг мақсади одамларни эзгуликка чорлаш, муайян ахлоқий принципларни тарғиб ва ташвиқ қилишдир. Қад. туркий даврдаги яна бир «Фол китоби» моний ёзувида битилган бўлиб, тахм. 9-а. бошларига мансуб. Унда қад. туркийларнинг маълум бир деталлар ёки ҳодисаларга асосланган ҳолда оламни англашга интилиши аён бўлади. Ушбу китобда буддавийлик оқимининг таъсири ҳам бор, чунончи, одам ҳар қандай вазиятда, яъни кўрган туши яхши ёки ёмон натижа келтиришидан қатьи назар, эзгу ишлар қилиши ва бурҳонлар хизматида бўлиши лозим. Умуман, эзгулик ва хайрли ишлар тўғрисидаги ўгитлар барча Т.ларнинг туб моҳиятини ташкил этади.
Т.лар ичида форс тилидаги «Комил уттаъбир» ўзининг мукаммаллиги билан ажралиб туради. Бу китоб 20-а. бошларида тошкентлик Мулло Азимхонкрри бинни Мулло Юсуфхон томонидан ўзбек тилига таржима қилинган («Комил уттаъбири туркий», 1916).
Насимхон Раҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.