Taekvondo

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 186–187-b. — ziyouz.com

Taekvondo (koreysça: tae— oyoq, kvon —qöl, do—yöl, ya'ni oyoq va qöllarning qarakat yöli) — sport kuraşi turi. Bunda erkak va ayollar belgilangan maydonçada öz vazn toifalarida (himoya vositalarida) yakkamayakka olişiş va maxsus maşklarni bajariş mahoratini namoyiş etiş borasida yakka va jamoavii tarzda oyoqqöllarda zarbalar beriş yoki zarba xarakatlarini qayd etiş böyiça musobaqalaşadilar. T.da musobakalar 2 yönalişda — Xalqaro taekvondo federatsiyasi (1TF; 1966 y. tuzilgan, 140 dan ortiq mamlakat a'zo) va Jahon taekvondo federatsiyasi (WTF; 1973 y. tuzilgan, 140 dan ortiq mamlakat a'zo) yönalişlarida taşkil etiladi. T. asli koreys xalqining kuraş turi hisoblanadi. Miloddan 600 y. ilgari koreislar jang qiliş va himoyalaniş vositasi sifatida uning usullarini qöllaganlar. T.ning rivojlanişida subak, xvaran va b. kuraş yönalişlari muhim rol öynadi.

Taekvondoning 1TF yönalişiga 1955 y. KXDRda asos solingan. Bu yönalişda sportçilarning boşga tepişi, beldan pastga zarba beriş, umuman, tananing ruxsat etilgan qismiga ham oyoq bilan töliq zarba beriş taqiqlangan. Şuningdek, qöl bilan ham kuçli zarba berişga ruxsat etilmaydi. Musobaqalar (5 ta vazn toifasida) 2 bölimda (har bölim 2 min.dan, tanaffus — 1 min.) davom etadi. Anik, zarbalarga oçko beriladi. Maxsus maşklarni bajarişga ma'lum vakt ajratiladi va ijro texnikasi baholandi.

Taekvondoning WTF yönalişiga 1961 y. Koreya Respublikasida asos solingan. 2000 y. taekvondo (WTF) Sidney olimpiadasi dasturidan örin oldi. Taekvondo (WTF) sportçilarning qöloyoqlarda tananing beldan yuqori, old qismiga zarbalar berişiga ruxsat etadi. Musobakalar (8 vazn toifasida) sportçilarning himoya vositalarini kiygan holida taşkil qilinib, 3 bölimda (har bölim 3 min.dan, tanaffuslar — 1 min. dan) davom etadi. Aniq zarbalarga oçko beriladi. Ğolib nokaugga yoki oçkolar köpligiga qarab aniklanadi.

Özbekistonda taekvondo (ITF) 1989 y.dan ommaviylaşdi. Öşa yili Özbekiston taekvondo (1TF) federatsiyasi tuzildi va ITFra qabul qilindi. Bu federatsiya 2000 y.da Özbekiston taekvondo (ITF) milliy assotsiatsiyasi nomi bilan qayta röyxatdan ötdi. Uning viloyatlarda bölimlari tuzilgan, 40 dan ziyod taekvondo (1TF) klublari faoliyat körsatadi. 200 dan ortiq murabbiy 50 mingdan köproq T.çi bilan şuğullanmoqsa (2004). ÖzRda taekvondo (ITF) musobaqalari muntazam ötkaziladi va özbekistonlik sportçilar xalqaro musobaqalarda ham iştirok etişadi. Pölat Usmonov, Valeriy Pak, Viktor Nikolayev va b. taekvondo (1TF) ning Özbekistondagi dastlabki tarğibotçilari bölişgan. Endilikda ular yetakçiligida Botir Mamedov, Dmitriy Nim, Nasriddin Tolipov, Şahnoza Şuqratjonova, Aleftina Kim, Moisey Nogay kabi önlab sportçilar Osiyo va jahon çempionatlari, nufuzli musobaqalarda sovrindorlar qatoridan örin Olişdi. Taekvondo (WTF) Özbekistonda 1990 y.dan ommaviylaşdi va öşa yili respublika taekvondo (WTF) federatsiyasiga asos solindi. Bu federatsiya 1992 y.da Özbekiston taekvondo (WTF) assotsiatsiyasi nomi bilan kayta röyxatdan ötdi va 1993 y.da WTFra a'zo böldi. Uning viloyatlarda bölimlari bor, 10 ta şahar taekvondo (WTF) klubi, tumanlardagi tögaraklarida 200 ga yakin murabbiy 17 mingdan ziyod T.çi bilan maşğulot olib boryapti (2004). Özbekistonda taekvondo (WTF) musobakalari muntazam ötkazilyapti va sportçilarimiz xalqaro musobaqalarda ham qatnaşyapti. Olek Pak, Adik Li, Aleksey Kan va b. taekvondo (WTF) ning yurtimizdagi dastlabki tarğibotçilari bölişgan. Yevgeniy Xan, Eduard Xegay, Ravşan Toşpölatov, Umid Dadaxonov, Sanjar Mansurov, Natalya Mikryukova kabi sportçilar Osiyo va jahon çempionatlari, nufuzli musobaqalarda medallarni qölga kiritişgan.

Asror Möminov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАЭКВОНДО (корейсча: таэ— оёқ, квон —қўл, до—йўл, яъни оёқ ва қўлларнинг қаракат йўли) — спорт кураши тури. Бунда эркак ва аёллар белгиланган майдончада ўз вазн тоифаларида (ҳимоя воситаларида) яккамаякка олишиш ва махсус машкларни бажариш маҳоратини намойиш этиш борасида якка ва жамоавии тарзда оёққўлларда зарбалар бериш ёки зарба харакатларини қайд этиш бўйича мусобақалашадилар. Т.да мусобакалар 2 йўналишда — Халқаро таэквондо федерацияси (1TF; 1966 й. тузилган, 140 дан ортиқ мамлакат аъзо) ва Жаҳон таэквондо федерацияси (WTF; 1973 й. тузилган, 140 дан ортиқ мамлакат аъзо) йўналишларида ташкил этилади. Т. асли корейс халқининг кураш тури ҳисобланади. Милоддан 600 й. илгари кореислар жанг қилиш ва ҳимояланиш воситаси сифатида унинг усулларини қўллаганлар. Т.нинг ривожланишида субак, хваран ва б. кураш йўналишлари муҳим роль ўйнади.

Таэквондонинг 1TF йўналишига 1955 й. КХДРда асос солинган. Бу йўналишда спортчиларнинг бошга тепиши, белдан пастга зарба бериш, умуман, тананинг рухсат этилган қисмига ҳам оёқ билан тўлиқ зарба бериш тақиқланган. Шунингдек, қўл билан ҳам кучли зарба беришга рухсат этилмайди. Мусобақалар (5 та вазн тоифасида) 2 бўлимда (ҳар бўлим 2 мин.дан, танаффус — 1 мин.) давом этади. Аник, зарбаларга очко берилади. Махсус машкларни бажаришга маълум вакт ажратилади ва ижро техникаси баҳоланди.

Таэквондонинг WTF йўналишига 1961 й. Корея Республикасида асос солинган. 2000 й. таэквондо (WTF) Сидней олимпиадаси дастуридан ўрин олди. Таэквондо (WTF) спортчиларнинг қўлоёқларда тананинг белдан юқори, олд қисмига зарбалар беришига рухсат этади. Мусобакалар (8 вазн тоифасида) спортчиларнинг ҳимоя воситаларини кийган ҳолида ташкил қилиниб, 3 бўлимда (ҳар бўлим 3 мин.дан, танаффуслар — 1 мин. дан) давом этади. Аниқ зарбаларга очко берилади. Ғолиб нокаугга ёки очколар кўплигига қараб аникланади.

Ўзбекистонда таэквондо (ITF) 1989 й.дан оммавийлашди. Ўша йили Ўзбекистон таэквондо (1TF) федерацияси тузилди ва ITFra қабул қилинди. Бу федерация 2000 й.да Ўзбекистон таэквондо (ITF) миллий ассоциацияси номи билан қайта рўйхатдан ўтди. Унинг вилоятларда бўлимлари тузилган, 40 дан зиёд таэквондо (1TF) клублари фаолият кўрсатади. 200 дан ортиқ мураббий 50 мингдан кўпроқ Т.чи билан шуғулланмоқца (2004). ЎзРда таэквондо (ITF) мусобақалари мунтазам ўтказилади ва ўзбекистонлик спортчилар халқаро мусобақаларда ҳам иштирок этишади. Пўлат Усмонов, Валерий Пак, Виктор Николаев ва б. таэквондо (1TF) нинг Ўзбекистондаги дастлабки тарғиботчилари бўлишган. Эндиликда улар етакчилигида Ботир Мамедов, Дмитрий Ним, Насриддин Толипов, Шаҳноза Шуқратжонова, Алефтина Ким, Моисей Ногай каби ўнлаб спортчилар Осиё ва жаҳон чемпионатлари, нуфузли мусобақаларда совриндорлар қаторидан ўрин Олишди. Таэквондо (WTF) Ўзбекистонда 1990 й.дан оммавийлашди ва ўша йили республика таэквондо (WTF) федерациясига асос солинди. Бу федерация 1992 й.да Ўзбекистон таэквондо (WTF) ассоциацияси номи билан кайта рўйхатдан ўтди ва 1993 й.да WTFra аъзо бўлди. Унинг вилоятларда бўлимлари бор, 10 та шаҳар таэквондо (WTF) клуби, туманлардаги тўгаракларида 200 га якин мураббий 17 мингдан зиёд Т.чи билан машғулот олиб боряпти (2004). Ўзбекистонда таэквондо (WTF) мусобакалари мунтазам ўтказиляпти ва спортчиларимиз халқаро мусобақаларда ҳам қатнашяпти. Олек Пак, Адик Ли, Алексей Кан ва б. таэквондо (WTF) нинг юртимиздаги дастлабки тарғиботчилари бўлишган. Евгений Хан, Эдуард Хегай, Равшан Тошпўлатов, Умид Дадахонов, Санжар Мансуров, Наталья Микрюкова каби спортчилар Осиё ва жаҳон чемпионатлари, нуфузли мусобақаларда медалларни қўлга киритишган.

Асрор Мўминов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.