Tafsir
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Tafsir (arab. — şarh, tuşuntiriş, oçib beriş, izoh) — islom an'anasida asosan Qur'oni karim oyatlarini şarhlaş, tuşuntirib beriş. Qur'on oyatlarini T. qiliş Muhammad (sav) davrida vujudga kelib, bu ilm Muhammad (sav)dan sahobalarga, sahobalardan tobe'inlarga meros qoldi. Sahobalar va tobe'inlar asrida T. oğzaki rivoyat va nakl şaklida bölib, ta'lif qilib yozilmagan. Abu Bakr Siddiq, Umar ibn Xattob, Usmon ibn Affon, Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Abbos, Abdulloh ibn Mas'ud va b. maşhur T.çi bölganlar. T.dan birinçi kitob yozgan şaxs Abdumalik ibn Jurayjdir (8-a.). Muhammad ibn Jarir Tabariy, Yahyo ibn Salom, Abu Bakr Nisoburiy va b. mufassirlar T. yozişda şuhrat topdilar. T. qilişning rivojlanişi jarayonida T.ning turli uslublari (saxih hadislar va sahobalarning qavllari bilan T. qiliş; öz fikri va ijtihodi bilan T. qiliş; oyatning zoxiriy ma'nosiga qaramay, uning maxfiy işoralari taqozosi bilan T. qiliş) paydo böldi. Keyinçalik T.ning yönalişlari köpayib ketdi. Hozir dunyoda Qur'oni karimga 1700 dan ortiq T. yozilganligi ma'lum.
Özbekiston hududidan çiqqan Abu Mansur Moturidiy maşhur T.çilardan hisoblanadi. U Qur'on oyatlarini ahl assunna valjamoa nuqtai nazaridan T. qilgan. Abu Lays Samarqandiy, Zamaxşariy, Faxriddin Roziy, Maxmud Nasafiylar ham T. yozişda mapghur bölganlar. Mustaqillik yillarida mamlakatimizda Qur'oni karimni özbek tiliga tarjima va T. qiliş imkoniyati tuğildi. Bu sohada şayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, şayx Abdulaziz Mansur, Alouddin Mansur kabi ulamolarni misol qilib keltiriş joiz.
Abdulaziz Mansur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАФСИР (араб. — шарҳ, тушунтириш, очиб бериш, изоҳ) — ислом анъанасида асосан Қуръони карим оятларини шарҳлаш, тушунтириб бериш. Қуръон оятларини Т. қилиш Муҳаммад (сав) даврида вужудга келиб, бу илм Муҳаммад (сав)дан саҳобаларга, саҳобалардан тобеъинларга мерос қолди. Саҳобалар ва тобеъинлар асрида Т. оғзаки ривоят ва накл шаклида бўлиб, таълиф қилиб ёзилмаган. Абу Бакр Сиддиқ, Умар ибн Хаттоб, Усмон ибн Аффон, Али ибн Абу Толиб, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва б. машҳур Т.чи бўлганлар. Т.дан биринчи китоб ёзган шахс Абдумалик ибн Журайждир (8-а.). Муҳаммад ибн Жарир Табарий, Яҳё ибн Салом, Абу Бакр Нисобурий ва б. муфассирлар Т. ёзишда шуҳрат топдилар. Т. қилишнинг ривожланиши жараёнида Т.нинг турли услублари (сахиҳ ҳадислар ва саҳобаларнинг қавллари билан Т. қилиш; ўз фикри ва ижтиҳоди билан Т. қилиш; оятнинг зохирий маъносига қарамай, унинг махфий ишоралари тақозоси билан Т. қилиш) пайдо бўлди. Кейинчалик Т.нинг йўналишлари кўпайиб кетди. Ҳозир дунёда Қуръони каримга 1700 дан ортиқ Т. ёзилганлиги маълум.
Ўзбекистон ҳудудидан чиққан Абу Мансур Мотуридий машҳур Т.чилардан ҳисобланади. У Қуръон оятларини аҳл ассунна валжамоа нуқтаи назаридан Т. қилган. Абу Лайс Самарқандий, Замахшарий, Фахриддин Розий, Махмуд Насафийлар ҳам Т. ёзишда мапгҳур бўлганлар. Мустақиллик йилларида мамлакатимизда Қуръони каримни ўзбек тилига таржима ва Т. қилиш имконияти туғилди. Бу соҳада шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, шайх Абдулазиз Мансур, Алоуддин Мансур каби уламоларни мисол қилиб келтириш жоиз.
Абдулазиз Мансур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.