Taklamakon yodgorliklari
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55-b. — ziyouz.com
Taklamakon yodgorliklari - Taklamakon çölidan topilgan qad. yodgorliklar. Qum bosgan köplab köhna şahar xarobalari aniqlangan. 1979 y. Lobnor köli yaqinidan oquvçi Kunçi daryosi böyida bundan 5—6 ming yil ilgari yaşagan odamlarning qabri topilgan. Jasadlar boşiga uçli kigiz qalpoq kiygizib qöyilgan, ular yungdan dağal töqilgan mato bilan öralgan. Qabrdan, şuningdek, palosgilam, kigiz, teriga işlov berib qilingan etik nusxalari, nafis töqilgan savatlar va ular içidan çiqqan buğdoy donlari topilgan. Topilmalar Taklamakon çöli atrofida qadimda ança yuksak madaniyat, xususan, hunarmandçilik va dehqonçilik rivoj topganligini körsatadi. Jasadlar maxsus asboblar yordamida Nanjin ş.(XXR) da tekşirib körilganda ulardan eng qad. larining yoşi 6 ming yildan oşganligi anikdangan. Ayrim jasadlarning nafakat terisi, balki içki a'zolari ham yaxşi saqlangan; hatto kiçik tomirlari mikroskop yordamida tekşirilganda, unda yoğ va teri bezlari aniq köringan. Jasadlar orasida «Krurona gözali» nomini olgan örta yoşli ayol jasadi alohida e'tiborga molik (q. Krurona gözallari). Olimlar uning öpkasidagi kremniy va kislorod birikmasini hisobga olgan holda, u çölda yuz bergan qum böronida qolib ketişi natijasida bevaqt vafot etgan degan taxminga kelişgan. Ayolning yoşi 42—45 larda bölib, u sarğiş soçli, kipriklari uzun, yupqa labli, Turkiston xalkdariga xos kirra burun, gözal bölgan. Yaponiya olimlari jasad asosida uning asl kiyofasini tiklaşgan.
Abdulahad Xöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАКЛАМАКОН ЁДГОРЛИКЛАРИ - Такламакон чўлидан топилган қад. ёдгорликлар. Қум босган кўплаб кўҳна шаҳар харобалари аниқланган. 1979 й. Лобнор кўли яқинидан оқувчи Кунчи дарёси бўйида бундан 5—6 минг йил илгари яшаган одамларнинг қабри топилган. Жасадлар бошига учли кигиз қалпоқ кийгизиб қўйилган, улар юнгдан дағал тўқилган мато билан ўралган. Қабрдан, шунингдек, палосгилам, кигиз, терига ишлов бериб қилинган этик нусхалари, нафис тўқилган саватлар ва улар ичидан чиққан буғдой донлари топилган. Топилмалар Такламакон чўли атрофида қадимда анча юксак маданият, хусусан, ҳунармандчилик ва деҳқончилик ривож топганлигини кўрсатади. Жасадлар махсус асбоблар ёрдамида Нанжин ш.(ХХР) да текшириб кўрилганда улардан энг қад. ларининг ёши 6 минг йилдан ошганлиги аникданган. Айрим жасадларнинг нафакат териси, балки ички аъзолари ҳам яхши сақланган; ҳатто кичик томирлари микроскоп ёрдамида текширилганда, унда ёғ ва тери безлари аниқ кўринган. Жасадлар орасида «Крурона гўзали» номини олган ўрта ёшли аёл жасади алоҳида эътиборга молик (қ. Крурона гўзаллари). Олимлар унинг ўпкасидаги кремний ва кислород бирикмасини ҳисобга олган ҳолда, у чўлда юз берган қум бўронида қолиб кетиши натижасида бевақт вафот этган деган тахминга келишган. Аёлнинг ёши 42—45 ларда бўлиб, у сарғиш сочли, киприклари узун, юпқа лабли, Туркистон халкдарига хос кирра бурун, гўзал бўлган. Япония олимлари жасад асосида унинг асл киёфасини тиклашган.
Абдулаҳад Хўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.