Takror işlab çiqariş
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 56-b. — ziyouz.com
Takror işlab çiqariş - sarflangan işlab çiqariş. omillari (tabiiy zaxiralari, işçi kuçi va işlab çiqariş. vositalari)ni kayta işlab çiqariş. yöli bilan tiklaş. Uning özgarmas kölamda qaytarilib turişi oddiy takror işlab çiqariş. xisoblanadi. Agar şu jarayon yangidan kengaytirilgan kölamda takrorlansa kengaytirilgan takror işlab çiqariş deyiladi.
Oddiy takror işlab çiqariş.da foydalanilayotgan işlab çiqariş. omillari, şu jumladan, kapital va mehnat hajmi, muayyan muddat davomida özgarmaydi. Bu omillarning ilgarigidek unumdorligi natijasida işlab çiqarilgan mahsulotlar miqdori kamaymaydi (aks hodda toraygan işlab çiqariş. paydo böladi) ham, köpaymaydi ham. Kengaytirilgan T.işlab çiqariş. da, boşqa hamma şaroitlar bir xil bölgan hodda, işlab çiqariş. omillari hajmining ösişi işlab çiqariş. ning va işlab çiqarilgan mahsulotlar hajmining ösişiga olib keladi. Işlab çiqariş.ning bir yoki bir neça omillarining köpayişi hisobiga yuzaga keladigan kengaytirilgan T.işlab çiqariş. uçun, odatda, qöşimça kapital qöyilmalar talab etiladi (işlab çiqariş.ga investitsiya jalb etiladi). Iqtisodiy taraqqiyot faqat kengaytirilgan T.işlab çiqariş. bölgandagina yuz beradi. Butun jamiyat miqyosida yalpi içki mahsulotni (YAIM) kengaytirilgan T.işlab çiqariş. oldingi davrda jam/ arma uçun işlab çiqarilgan YAIMning bir qismidan foydalanişni taqozo etadi. Mamlakatning tiklanadigan va tiklanmaidigan tabiiy resurslari uning milliy boyligining bir qismi xisoblanadi. Tiklanadigan boyliklar — örmonlar, baliq zaxiralari, qişloq xöjaligi. yer maydonlari va b.dir. Bu tabiiy zaxiralar, odatda, uzok, muddatli T.işlab çiqariş. takror hosil böliş sikliga egaligi bilan ajralib turadi. Köpgina foydali qazilmalar — neft, toşkömir, boksit, temir rudasi tiklanmaidigan zaxiralarga kiradi. Şuning uçun ulardan tejamkorona va samarali foydalaniladi.
Demografiyada «T.işlab çiqariş.» tuşunçasi aholi sonining tiklanişi jarayon larini tavsiflaş uçun qöllaniladi. Şartli ravişda 2 ta bolali oila oddiy T.işlab çiqariş.ni, 3 ta va undan köp bolali oilalar kengaytirilgan T.işlab çiqariş. ni bildiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАКРОР ИШЛАБ ЧИҚАРИШ - сарфланган ишлаб чиқариш. омиллари (табиий захиралари, ишчи кучи ва ишлаб чиқариш. воситалари)ни кайта ишлаб чиқариш. йўли билан тиклаш. Унинг ўзгармас кўламда қайтарилиб туриши оддий такрор ишлаб чиқариш. хисобланади. Агар шу жараён янгидан кенгайтирилган кўламда такрорланса кенгайтирилган такрор ишлаб чиқариш дейилади.
Оддий такрор ишлаб чиқариш.да фойдаланилаётган ишлаб чиқариш. омиллари, шу жумладан, капитал ва меҳнат ҳажми, муайян муддат давомида ўзгармайди. Бу омилларнинг илгаригидек унумдорлиги натижасида ишлаб чиқарилган маҳсулотлар миқдори камаймайди (акс ҳодда торайган ишлаб чиқариш. пайдо бўлади) ҳам, кўпаймайди ҳам. Кенгайтирилган Т.ишлаб чиқариш. да, бошқа ҳамма шароитлар бир хил бўлган ҳодда, ишлаб чиқариш. омиллари ҳажмининг ўсиши ишлаб чиқариш. нинг ва ишлаб чиқарилган маҳсулотлар ҳажмининг ўсишига олиб келади. Ишлаб чиқариш.нинг бир ёки бир неча омилларининг кўпайиши ҳисобига юзага келадиган кенгайтирилган Т.ишлаб чиқариш. учун, одатда, қўшимча капитал қўйилмалар талаб этилади (ишлаб чиқариш.га инвестиция жалб этилади). Иқтисодий тараққиёт фақат кенгайтирилган Т.ишлаб чиқариш. бўлгандагина юз беради. Бутун жамият миқёсида ялпи ички маҳсулотни (ЯИМ) кенгайтирилган Т.ишлаб чиқариш. олдинги даврда жам/ арма учун ишлаб чиқарилган ЯИМнинг бир қисмидан фойдаланишни тақозо этади. Мамлакатнинг тикланадиган ва тикланмаидиган табиий ресурслари унинг миллий бойлигининг бир қисми хисобланади. Тикланадиган бойликлар — ўрмонлар, балиқ захиралари, қишлоқ хўжалиги. ер майдонлари ва б.дир. Бу табиий захиралар, одатда, узок, муддатли Т.ишлаб чиқариш. такрор ҳосил бўлиш циклига эгалиги билан ажралиб туради. Кўпгина фойдали қазилмалар — нефть, тошкўмир, боксит, темир рудаси тикланмаидиган захираларга киради. Шунинг учун улардан тежамкорона ва самарали фойдаланилади.
Демографияда «Т.ишлаб чиқариш.» тушунчаси аҳоли сонининг тикланиши жараён ларини тавсифлаш учун қўлланилади. Шартли равишда 2 та болали оила оддий Т.ишлаб чиқариш.ни, 3 та ва ундан кўп болали оилалар кенгайтирилган Т.ишлаб чиқариш. ни билдиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.