Talaba

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60–61-b. — ziyouz.com

Talaba (arab. — izlovçi, örganuvçi), student — Özbekistonda oliy öquv yurti, AQŞ, Buyuk Britaniya va b. ayrim mamlakatlarda oliy va örta maxsus öquv yurti öquvçisi.

Özbekistonda T.dan farkdi ravişda mamlakatdagi örta maxsus ta'lim maskanlarida tahsil olayotgan yoşlar öquvçi, oliy harbiy öquv yurtlarida bilim olayotganlar tinglovçi, örta harbiy öquv yurtlarida öqiyotganlar kursant deyiladi.

Turkistonda islom dini yoyilgaç (7— 8-a.), boşlanğiç maktabdan söng bilim oliş bilan maşğul bölgan har bir kişi T. hisoblangan. Madrasalar paydo bölgan 10-a.lardan ularda tahsil olayotgan kişilargina T. deyila boşlagan. Yevropada 11—13-a.larda untlar taşkil topgandan söng, ularda faoliyat körsatadigan xar bir odam, ya'ni saboq beruvçi ham, saboq oluvçi ham student deb atalgan. Keyinçalik untlarda ukituvçilar uçun magistr, professor va b. ilmiy unvonlar joriy etilgaç, faqat saboq oladigan kişilargina student deb yuritiladigan bulgan.

T. jamiyat taraqqiyotiga jiddiy ta'sir körsatadi va, ayni vaqtda, har bir mamlakat ilmiyintellektual salohiyatining darajasini bildirib, rivojlaniş istiqbollarini belgilab beradi. Çunki mamlakat iqtisodi va madaniyatining yuksalişi, xalq xöjaligiga ilmfan yutukdari joriy etilişi uçun oliy maktablarning T.lari çuqur nazariy bilim hamda amaliy könikmalarga ega bulişlari lozim. Şuning uçun ham rivojlangan mamlakatlarda aholi jon boşiga T. soni kup buladi. Özbekiston mustaqillikka erişgaç, mamlakatda T.lar miqdori sezilarli darajada ortdi. Mamlakatimizda umumiy örta ta'lim maktabi hamda akademik litsey va kasbhunar kollejini bitirgan har bir kişining T. bölişiga haqqi bor. T. davlat hisobidan, şuningdek, şartnoma asosida uz yonidan tahsil körişi mumkin. Mamlakatimizda T.lar bakalavriat va magistratura singari 2 bosqiçda oliy ta'lim oladilar.

T. xar bir mamlakatning ijtimoiy jihatdan eng faol, harakatçan, jonkuyar kismi xisoblanadi. Bevosita ilmfanni uzlaştiriş bilan maşğulliklari uçun T.lar jamiyatning intellektual ilğor qatlami sanaladi. Şuning uçun ham T.larning çuqur kasbiy hamda ma'naviyaxloqiy tayyorgarlikka ega bölişiga katta e'tibor qilinadi. Özbekistonda T. yoşlarning mamlakat xayotida faol iştirok etişlarini ta'minlaş, milliy istikdol ğoyasini töliq egallab olişlariga imkoniyat yaratiş borasida bir qança işlar amalga oşirilmokda. «Kamolot» yoşlar ijtimoiy harakatida qatnaşiş T.larning vatanparvar şaxe sifatida şakllanişiga ijobiy ta'sir körsatmoqsa. Bundan taşqari, Özbekistonda T.larni ijtimoiy jihatdan ximoya qiliş uçun ularning barçasiga stipendiya beriladi, yaşaş joyiga muhtoj T.lar yotoq bilan ta'minlanadi, yoşlarga turli ilmiy, badiiy va sport tögaraklarida iştirok etiş imkoniyatlari yaratilgan. T.lar örtasida har 2 y.da 1 marta universiadalar ötkazib turilişi ularning jismonan soğlom, ma'naviy jihatdan barkamol bölib ösişlariga ma'lum darajada yordam beradi. 2002/03 öquv yili Özbekistondagi oliy öquv yurtlarida 232254 T. ta'lim odsi.

Qozoqboy Yöldoşev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАЛАБА (араб. — изловчи, ўрганувчи), студент — Ўзбекистонда олий ўқув юрти, АҚШ, Буюк Британия ва б. айрим мамлакатларда олий ва ўрта махсус ўқув юрти ўқувчиси.

Ўзбекистонда Т.дан фаркди равишда мамлакатдаги ўрта махсус таълим масканларида таҳсил олаётган ёшлар ўқувчи, олий ҳарбий ўқув юртларида билим олаётганлар тингловчи, ўрта ҳарбий ўқув юртларида ўқиётганлар курсант дейилади.

Туркистонда ислом дини ёйилгач (7— 8-а.), бошланғич мактабдан сўнг билим олиш билан машғул бўлган ҳар бир киши Т. ҳисобланган. Мадрасалар пайдо бўлган 10-а.лардан уларда таҳсил олаётган кишиларгина Т. дейила бошлаган. Европада 11—13-а.ларда унтлар ташкил топгандан сўнг, уларда фаолият кўрсатадиган хар бир одам, яъни сабоқ берувчи ҳам, сабоқ олувчи ҳам студент деб аталган. Кейинчалик унтларда укитувчилар учун магистр, профессор ва б. илмий унвонлар жорий этилгач, фақат сабоқ оладиган кишиларгина студент деб юритиладиган булган.

Т. жамият тараққиётига жиддий таъсир кўрсатади ва, айни вақтда, ҳар бир мамлакат илмийинтеллектуал салоҳиятининг даражасини билдириб, ривожланиш истиқболларини белгилаб беради. Чунки мамлакат иқтисоди ва маданиятининг юксалиши, халқ хўжалигига илмфан ютукдари жорий этилиши учун олий мактабларнинг Т.лари чуқур назарий билим ҳамда амалий кўникмаларга эга булишлари лозим. Шунинг учун ҳам ривожланган мамлакатларда аҳоли жон бошига Т. сони куп булади. Ўзбекистон мустақилликка эришгач, мамлакатда Т.лар миқдори сезиларли даражада ортди. Мамлакатимизда умумий ўрта таълим мактаби ҳамда академик лицей ва касбҳунар коллежини битирган ҳар бир кишининг Т. бўлишига ҳаққи бор. Т. давлат ҳисобидан, шунингдек, шартнома асосида уз ёнидан таҳсил кўриши мумкин. Мамлакатимизда Т.лар бакалавриат ва магистратура сингари 2 босқичда олий таълим оладилар.

Т. хар бир мамлакатнинг ижтимоий жиҳатдан энг фаол, ҳаракатчан, жонкуяр кисми хисобланади. Бевосита илмфанни узлаштириш билан машғулликлари учун Т.лар жамиятнинг интеллектуал илғор қатлами саналади. Шунинг учун ҳам Т.ларнинг чуқур касбий ҳамда маънавийахлоқий тайёргарликка эга бўлишига катта эътибор қилинади. Ўзбекистонда Т. ёшларнинг мамлакат хаётида фаол иштирок этишларини таъминлаш, миллий истикдол ғоясини тўлиқ эгаллаб олишларига имконият яратиш борасида бир қанча ишлар амалга оширилмокда. «Камолот» ёшлар ижтимоий ҳаракатида қатнашиш Т.ларнинг ватанпарвар шахе сифатида шаклланишига ижобий таъсир кўрсатмоқца. Бундан ташқари, Ўзбекистонда Т.ларни ижтимоий жиҳатдан химоя қилиш учун уларнинг барчасига стипендия берилади, яшаш жойига муҳтож Т.лар ётоқ билан таъминланади, ёшларга турли илмий, бадиий ва спорт тўгаракларида иштирок этиш имкониятлари яратилган. Т.лар ўртасида ҳар 2 й.да 1 марта универсиадалар ўтказиб турилиши уларнинг жисмонан соғлом, маънавий жиҳатдан баркамол бўлиб ўсишларига маълум даражада ёрдам беради. 2002/03 ўқув йили Ўзбекистондаги олий ўқув юртларида 232254 Т. таълим одци.

Қозоқбой Йўлдошев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.