Ta'limning milliy modeli

Ta'limning milliy modeli — Özbekiston Respublikasida ta'lim tizimini yangilangan soğlom pedagogik tafakkur asosida tubdan isloh qiliş, ta'limtarbiya muassasalarida tayyorlanadigan kadrlarni intellektual, ma'naviy va axloqiy saviyasiga köra rivojlangan mamlakatlardagi darajaga yetkaziş böyiça belgilangan nazariymetodologik, amaliypedagogik yondaşuvlar majmui. T.m.m.da ma'naviyintellektual jihatdan barkamol şaxsning öz ijodiy qobiliyatini töla namoyon etişini ta'minlaş közda tutiladi.

Jahon ta'lim tizimi tajribasida mutlakr yangilik bölgan T.m.m. şaxs, davlat va jamiyat, uzluksiz ta'lim, fan, işlab çiqariş. singari 5 tarkibiy qismdan iborat. ÖzRning Kadrlar tayyorlaş milliy dasturida T.m.m. tarkibiy qismlari ta'riflanib, ularning asosiy vazifalari belgilab berilgan. Jumladan, şaxs — kadrlar tayyorlaş tizimining boş subyekti va obyekti, ta'lim sohasidagi xizmatlarning iste'molçisi va ularni amalga oşiruvçidir. T.m.m.ning öziga xosligi tarkibiy qismning boşlanişidayoq yaqqol namoyon böladi. Unda şaxsga ta'limning iste'molçisi, ya'ni obyektigina emas, balki uni amalga oşiruvçi, ya'ni ta'lim jarayonining subyekti sifatida ham qaraladi. Bu hol şaxsni ta'limning iste'molçisidan bu jarayonning ijroçisiga aylantiradi, uning faolligini oşirib, rivojlanişini tezlaştiradi.

Davlat va jamiyat — ta'lim hamda kadrlar tayyorlaş tizimi faoliyatini tartibga soliş va nazorat kilişni amalga oşiruvçi, kadrlar tayyorlaş va ularni kabul kilib olişning kafillaridir. T.m.m.ga köra, davlat va jamiyat öz zimmasiga kadrlar tayyorlaş işini taşkil etiş, ta'lim jarayonini nazorat qiliş hamda tayyorlangan mutaxassislar faoliyatini yölga qöyiş kafolatini oladi.

Uzluksiz ta'lim — malakali raqobatbardoş kadrlar tayyorlaşning asosi bölib, ta'limning barça turlarini, davlat ta'lim standartlarini, kadrlar tayyorlaş tizimi tuzilmasi va uning faoliyat kursatiş muhitini öz içiga oladi. T.m.m. şaxsning kamoloti umr buyi davom etadigan uzluksiz jarayon ekanligiga asoslanadi. Şuning uçun ham ta'lim tizimlarining barkamol insonni şakllantirişda iştirok etişi lozim bulgan barça böğinlar faoliyati uzviy va uzluksiz bölişi közda tutiladi. Ta'limning muayyan bosqiçida biror şaxsda şakllantirilişi lozim bölgan bilim, malaka va kunikmalar mikdori, tartibi qamda bajariliş jarayoni ayni şu uzluksiz ta'lim tomonidan amalga oşirilişi zarur böladi.

Fan — yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydi va ulardan foydalanadi, ilğor pedagogik va axborot texnologiyalarini işlab çiqadi. T.m.m.ning bu tarkibiy qismiga Kadrlar tayyorlaş milliy dasturida alohida ahamiyat berilgan. Çulki malakali mutaxassislarni tayyorlaşda fan yutuklaridan foydalanilganidek, yuqori malakali mutaxassislar iştirokisiz fanning rivojlanişi ham mumkin emas. Demak, fan bir vaqtning özida tayyorlovçilik, iste'molçilik, rivojlantiruvçilik vazifalarini bajaradi.

Işlab çiqariş — kadrlarga bölgan ehtiyojni, şuningdek, ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qöyiladigan talablarni belgilovçi asosiy buyurtmaçi, kadrlar tayyorlaş tizimini moliya va moddiytexnika jihatidan ta'minlaş jarayonining katnaşçisi. Işlab çiqariş T.m.m.ning eng asosiy qismlaridan biridir. Xalq xöjaligining muayyan sohasi uçun zarur bölgan kadrlar mikdori, ularni tayyorlaşda tayanilişi lozim bölgan iqtisodiy va texnologik asoslar işlab çiqariş. tomonidan belgilanadi. Jamiyatning moddiy boyliklari işlab çiqariş. jarayonida yaratilgani uçun u kadrlar tayyorlaş tizimining moliyaviy va moddiytexnikaviy ta'minotini ham amalga oşiruvçi sanaladi.

T.m.m.da kadrlar tayyorlaş borasida xalqimizga xos milliy xususiyatlar maksimal darajada hisobga olinişi taqozo etiladi. Şuningdek, unda barkamol şaxsni şakllantiriş hamda uning akliy, kasbiy va ma'naviy imkoniyatlarini eng samarali yösinda işga soliş yöllari aniq hisobga olingan. T.m.m.da şaxsda şakllantirilişi zarur bölgan kasbiy va ma'naviy sifatlarning uygunligiga alohida e'tibor berilgan.

Ad.: Barkamol avlod orzusi, T., 2000.

Qozoqboy Yöldoşev.