Talk
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71–72-b. — ziyouz.com
Talk (nem. Talk; arab — talg) — varaqsimon silikatlarning kiçik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Mg3[Si4O10](OH)2 bölib, unda MgO31,7%, SiO263,5%, H2O 4,8%. Ba'zan magniy Fe, Ni, Al, Cr bilan örin almaşişi mumkin. T.ning villemseit (nikelli), minnesotait (temirning mikdori 50— 80%), steatit (gilvatasimon yoğli mineral; ziç massivli) agalit (ingiçka tolali) turlari mavjud. Öta asosli toğ jinslarining magnezial silikatlarini gidrotermal özgarişi mahsuli. Agregatlari varaq va tangaçasimon şaklda, uşlaganda yoğliqsimon. Yupqa varaqçalari şaffof yoki qisman nur ötkazadi. Yaltiraşi şişadek, sadaf kabi tovlanib turadi. Varaqçalari egiluvçan, lekin qayişqoq emas. Bargsimon yoki ingiçka donali, ba'zan 10 sm gaça bölgan notöğri şaklli plastinkasimon, ulaniş tekisligida egiluvçan şaffof tangaçalarga oson ajraluvçi mört agregatlar hosil qiladi. Rangi oq, yaşilroq. Qattiqligi 1, ziçligi 2,6— 2,8 g/sm3. Olovbardoş, issiklik va elektrni yaxşi ötkazmaydi. T. konlari magnitga boy bölgan toğ jinslarining özgariş mahsulot, kontakt metasomatik jarayonlar bilan boğliq bölib, köpinça gidrotermal bosqiçda dolomitlar bilan intruziv jinslar kontaktida yuzaga keladi. T. slanetslar va listvenitlarning jins hosil qiluvçi minerali. T.dan lokböyoq, rezina, qoğoz, atirupa sanoatida töldiruvçi, texnikada qattiq surkama, kislota va olovga çidamli material sifatida, ayniqsa keramikada köp işlatiladi. Temirsiz steatitli T.dan bezak toşlari sifatida foydalaniladi. Özbekistonda Nurota, ZirabuloqZiyovuddin, ÇatqolQurama toğlarida T. namoyonlari, Sulton Uvaysda esa kiçik koni mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЛЬК (нем. Talk; араб — talg) — варақсимон силикатларнинг кичик синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби Mg3[Si4O10](OH)2 бўлиб, унда MgO31,7%, SiO263,5%, H2O 4,8%. Баъзан магний Fe, Ni, Al, Cr билан ўрин алмашиши мумкин. Т.нинг виллемсеит (никелли), миннесотаит (темирнинг микдори 50— 80%), стеатит (гилватасимон ёғли минерал; зич массивли) агалит (ингичка толали) турлари мавжуд. Ўта асосли тоғ жинсларининг магнезиал силикатларини гидротермал ўзгариши маҳсули. Агрегатлари варақ ва тангачасимон шаклда, ушлаганда ёғлиқсимон. Юпқа варақчалари шаффоф ёки қисман нур ўтказади. Ялтираши шишадек, садаф каби товланиб туради. Варақчалари эгилувчан, лекин қайишқоқ эмас. Баргсимон ёки ингичка донали, баъзан 10 см гача бўлган нотўғри шаклли пластинкасимон, уланиш текислигида эгилувчан шаффоф тангачаларга осон ажралувчи мўрт агрегатлар ҳосил қилади. Ранги оқ, яшилроқ. Қаттиқлиги 1, зичлиги 2,6— 2,8 г/см3. Оловбардош, иссиклик ва электрни яхши ўтказмайди. Т. конлари магнитга бой бўлган тоғ жинсларининг ўзгариш маҳсулот, контакт метасоматик жараёнлар билан боғлиқ бўлиб, кўпинча гидротермал босқичда доломитлар билан интрузив жинслар контактида юзага келади. Т. сланецлар ва лиственитларнинг жинс ҳосил қилувчи минерали. Т.дан локбўёқ, резина, қоғоз, атирупа саноатида тўлдирувчи, техникада қаттиқ суркама, кислота ва оловга чидамли материал сифатида, айниқса керамикада кўп ишлатилади. Темирсиз стеатитли Т.дан безак тошлари сифатида фойдаланилади. Ўзбекистонда Нурота, ЗирабулоқЗиёвуддин, ЧатқолҚурама тоғларида Т. намоёнлари, Султон Увайсда эса кичик кони мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.