Talmih
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 68–69-b. — ziyouz.com
Talmih (arab. — işora qiliş, biror narsa tomonga yengil nazar taşlaş) — mumtoz şe'riyatda keng qöllangan badiiy san'atlardan biri. Bunda şoir maşhur bir qissa, voqea yoki asarga işora qiliş orqali öz fikrini muxtasar hikoya qiladi. Şunga köra, T. şe'rda oz söz bilan köp ma'noni ifodalaş san'ati deyiladi. Mac, Atoiy Sen buti Çin işqida holimni ayb etkan kişi
«Mantiquttayr» içra körsun Şayx San'on qissasin.
baytida özining bir gözal işqida ne holga tuşganini batafsil bayon qilib ötirmay, Farididdin Attorning «Mantiq uttayr» dostonidagi maşhur «Şayx San'on qissasi»ga işora qiladi: Şayx San'on voqeasidan xabardor kişi mening holatimni sira ayb qilmaydi, deydi. Şu tariqa, butun bir kitobga jo böladigan fikr bir baytga singdiriladi.
T. 3 körinişda namoyon böladi: ejoz, musovot va bast. Ejoz — oz söz bilan köp ma'noni ifodalaş. Musovotda söz va ma'no teng. Bayet esa ma'noni köp söz bilan ifodalaşdan iborat. Istiora va taşbih ejoz jumlasidan bölib, ortiqça bayon va şubhani bartaraf etiş uçun batafsil ma'lumot keltiriş bilan boğliq san'atlar bast hisoblanadi. Bu san'atlardan eng köp qöllanadigani —ejoz.
Şarq mumtoz adabiyotida T. san'atiga köp şoirlar murojaat qilgan. Zamonaviy şoirlar ijodida ham T.ning gözal namunalari mavjud.
Ad.:Atoulloh Husayniy, Badoyi'ussanoyi', T., 1981; Şamsi Qaysi Roziy, Almö'jam, Duşanba, 1991.
Ergaş Oçilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЛМИҲ (араб. — ишора қилиш, бирор нарса томонга енгил назар ташлаш) — мумтоз шеъриятда кенг қўлланган бадиий санъатлардан бири. Бунда шоир машҳур бир қисса, воқеа ёки асарга ишора қилиш орқали ўз фикрини мухтасар ҳикоя қилади. Шунга кўра, Т. шеърда оз сўз билан кўп маънони ифодалаш санъати дейилади. Mac, Атоий Сен бути Чин ишқида ҳолимни айб эткан киши
«Мантиқуттайр» ичра кўрсун Шайх Санъон қиссасин.
байтида ўзининг бир гўзал ишқида не ҳолга тушганини батафсил баён қилиб ўтирмай, Фаридиддин Атторнинг «Мантиқ уттайр» достонидаги машҳур «Шайх Санъон қиссаси»га ишора қилади: Шайх Санъон воқеасидан хабардор киши менинг ҳолатимни сира айб қилмайди, дейди. Шу тариқа, бутун бир китобга жо бўладиган фикр бир байтга сингдирилади.
Т. 3 кўринишда намоён бўлади: эжоз, мусовот ва баст. Эжоз — оз сўз билан кўп маънони ифодалаш. Мусовотда сўз ва маъно тенг. Бает эса маънони кўп сўз билан ифодалашдан иборат. Истиора ва ташбиҳ эжоз жумласидан бўлиб, ортиқча баён ва шубҳани бартараф этиш учун батафсил маълумот келтириш билан боғлиқ санъатлар баст ҳисобланади. Бу санъатлардан энг кўп қўлланадигани —эжоз.
Шарқ мумтоз адабиётида Т. санъатига кўп шоирлар мурожаат қилган. Замонавий шоирлар ижодида ҳам Т.нинг гўзал намуналари мавжуд.
Ад.:Атоуллоҳ Ҳусайний, Бадойиъуссанойиъ, Т., 1981; Шамси Қайси Розий, Алмўъжам, Душанба, 1991.
Эргаш Очилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.