Talqin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com
Talqin (arab. — tuşuntiriş, nasihat) — 1) öziga xos (3/8+3/4 yoki 9/8 takt ölçovidagi) doyra usuli (lang yoki oqsoq deb ham yuritiladi); 2) şu usul asosida yaratilgan kuy, aşula va maqom yöllari. T. yölidagi aşulalar dastlab nasihatomuz, ibratli mazmundagi şe'rlar bilan ijro etilgani uçun şunday nom olgan. T. Şaşmaqom aşula bölimi tarkibida muayyan şö'ba bölib, Saraxbor va uning taronalaridan keyingi örinni egallaydi. T.lar Iroqdan taşqari barça maqomlarda mavjud: Buzruk maqomida Talqini Uzzol (Xorazm turkumida Talqini Buzruk), Rostda Talqini Uşşoq (Talqini Rost), Navoda Talqini Bayot (Talqini Navo), Dugoxda Talqini Çorgoh, Segohda Talqini Segoh deb nomlanadi. T.lar nasr şö'balari va undagi ufar qismlari bilan hamohang, mantiqan uzviy boğliq bölib, bir-biridan asosan doira usullari bilan farqlanadi. Nomdoş namunalarning kuy tuzilişi, avjda namudlarning kelişi ham bir xil. T.lar salobatli va uluğvor yangraydi, çuqur lirikfalsafiy holatni ifodalaydi. Ularni mahorat bilan ijro etuvçi hofizlarni xalq orasida talqinçi, talqinxon deb ataşgan. T. usulidagi hamda diniy mazmundagi şe'rlarga öqiladigan (xonaqoiy) aşula yöllari maşhur bölgan; 3) badiiy asarlarning ijodkorona yondoşgan holda ijro etilişi.
Ravşan Yunusov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЛҚИН (араб. — тушунтириш, насиҳат) — 1) ўзига хос (3/8+3/4 ёки 9/8 такт ўлчовидаги) дойра усули (ланг ёки оқсоқ деб ҳам юритилади); 2) шу усул асосида яратилган куй, ашула ва мақом йўллари. Т. йўлидаги ашулалар дастлаб насиҳатомуз, ибратли мазмундаги шеърлар билан ижро этилгани учун шундай ном олган. Т. Шашмақом ашула бўлими таркибида муайян шўъба бўлиб, Сарахбор ва унинг тароналаридан кейинги ўринни эгаллайди. Т.лар Ироқдан ташқари барча мақомларда мавжуд: Бузрук мақомида Талқини Уззол (Хоразм туркумида Талқини Бузрук), Ростда Талқини Ушшоқ (Талқини Рост), Навода Талқини Баёт (Талқини Наво), Дугохда Талқини Чоргоҳ, Сегоҳда Талқини Сегоҳ деб номланади. Т.лар наср шўъбалари ва ундаги уфар қисмлари билан ҳамоҳанг, мантиқан узвий боғлиқ бўлиб, бир-биридан асосан доира усуллари билан фарқланади. Номдош намуналарнинг куй тузилиши, авжда намудларнинг келиши ҳам бир хил. Т.лар салобатли ва улуғвор янграйди, чуқур лирикфалсафий ҳолатни ифодалайди. Уларни маҳорат билан ижро этувчи ҳофизларни халқ орасида талқинчи, талқинхон деб аташган. Т. усулидаги ҳамда диний мазмундаги шеърларга ўқиладиган (хонақоий) ашула йўллари машҳур бўлган; 3) бадиий асарларнинг ижодкорона ёндошган ҳолда ижро этилиши.
Равшан Юнусов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.