Taman yarim oroli

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74-b. — ziyouz.com

Taman yarim oroli - Ğarbiy Kavkaz oldidagi yarim orol. RF Krasnodar ölkasi tarkibiga kiradi. «Taman» sözi adigey tilida «temen» — botkrklik demak.

Şim.dan Azov dengizi, jan.dan Kora dengiz, ğarbdan Kerç böğozi bilan öralgan. Mayd. 2000 km2 ga yaqin. Qirğoklari past, qöltiqlar bilan kesilgan (eng yirigi Taman qöltiği). Relyefi kenglik böylab çözilgan antiklinal qator tepalardan iborat, paleogen va neogen davrlariga mansub gilli toğ jinslaridan taşkil topgan. T.o.da balçikli vulkan konuslari (umumiy soni 25 dan ortiq) bor, ularning bal. 164 m gaça.

Qator tepalar orasidagi pastqam yerlar törtlamçi davr yotqiziqlari bilan tölgan. Bulardagi hamma tomoni berk şör suv havzalari va qöltiqçalar şörxokzorlar bilan tutaşib ketadi. Neft, yonuvçi gaz, temir ruda konlari oçilgan. Iqlimi kuruq. yiliga 400 mm gaça yoğin tuşadi. Yer yuzasining ança qismi haydalgan, buğdoy, makkajöxori ekiladi. Tokçilik, bogdorçilik rivojlangan. T.ya.o.da Temryuk ş. bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАМАНЬ ЯРИМ ОРОЛИ - Ғарбий Кавказ олдидаги ярим орол. РФ Краснодар ўлкаси таркибига киради. «Тамань» сўзи адигей тилида «темен» — боткрклик демак.

Шим.дан Азов денгизи, жан.дан Кора денгиз, ғарбдан Керчь бўғози билан ўралган. Майд. 2000 км2 га яқин. Қирғоклари паст, қўлтиқлар билан кесилган (энг йириги Тамань қўлтиғи). Рельефи кенглик бўйлаб чўзилган антиклиналь қатор тепалардан иборат, палеоген ва неоген даврларига мансуб гилли тоғ жинсларидан ташкил топган. Т.о.да балчикли вулкан конуслари (умумий сони 25 дан ортиқ) бор, уларнинг бал. 164 м гача.

Қатор тепалар орасидаги пастқам ерлар тўртламчи давр ётқизиқлари билан тўлган. Булардаги ҳамма томони берк шўр сув ҳавзалари ва қўлтиқчалар шўрхокзорлар билан туташиб кетади. Нефть, ёнувчи газ, темир руда конлари очилган. Иқлими куруқ. йилига 400 мм гача ёғин тушади. Ер юзасининг анча қисми ҳайдалган, буғдой, маккажўхори экилади. Токчилик, богдорчилик ривожланган. Т.я.о.да Темрюк ш. бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.