Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Tamil adabiyoti

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 77–78-b. — ziyouz.com

    Tamil adabiyoti - Jan. Hindistondagi Tamilnad ştati xalqining adabiyoti. T.a. sanskrit adabiyoti ta'siri ostida mil. 1ming yillikda şakllangan. Tamil tilidagi dastlabki (1—3-a.lar) yozma yodgorliklar — «Ettutoxey» («Sakkiz töplam»), «Pattuppattu» («Ön qöşiq kitobi») nazmda yaratilgan bölib, ular «sangi şe'riyati» deyiladi. Unda «porul» (poetik mazmun) uzini 2 xil: «puram» («taşki ma'no») va «axam» («içki ma'no») tarzida namoyon etadi. «Puram»da tamil xalqining kundalik muammolari, kaxramonliklari, odil şoh madhiyasi, ba'zan harbiylar kuylangan. «Axam»da esa sevgi, oilaviy munosabatlar köproq aks etgan. Şe'riyatda (6—12-a.lar) «tiney» («turlar») toifasidagi töplamlar köp yaratilgan. Mac, «Aintiney ejubadi» («Beş mavzuli tineyga 70 ta şe'r») yoki «Tineymaley nuttraimbadi» («Tiney mavzusiga yuz ellikta şe'r gulçambari») va b. «Tirukural» («Muqaddas kurallar», 6-a.) va «Naladiyar» («Törtliklar», 6— 9-a.) din, hayot va sevgi mavzusidagi aforizmli şe'riy töplamlardir. 13-a. larga kelib T.a. rivojlanib, hikmatli sözlar, çuqur ma'noli şe'rlardan iborat töplamlar yaratilib, şe'riy tarjimai hol janri şakllandi. Şivaizmga oid risolalardan Meykandarning «Sivanyanapodam» («Şivaizm haqida ilmlar») töplami maşhurdir. Bu davrda «talapuranam» («mahalliy puranlar») janri keng tuye oldi. 19-a.ga kelib ijtimoiymadaniy hayotda kötariliş böldi, ma'rifatparvarlik goyalari ösdi, birinçi tamil jurnali «Tamil patrika» (1831) va «Svadesamittiran» (1880) gaz. naşr etildi. T. nayerçiligining otasi, şrilankalik yozuvçi Arumugu Navarala (1823—79) ham şu davrga mansub bölib, u 1sinflar uçun tamil tilida qöllanma yozgan. Birinçi tamil romani «Mudalnyor Pratan tarixi» (1879) muallifi S. Vedayanagam Pillai (1826—89) hamda A. Madaviya (1874—1926), Mareinmaleya Adigal (1876—1950) va b. yozuvçilar tamil romanini mavzu va ğoyaviy jihatdan yuqori poğonaga kötardilar. S. Ayer (1881 — 1925) va b.ning dastlabki asarlarida xalqning kolonializmga qarşi kayfiyatlari bayon etilgan. Natesa Sastiri (1859—1906) detektiv hikoyaga, Rajam Ayyar (1872—98) publitsistikaga asos solgan. Dastlabki tamil roman va hikoyalarida ma'rifatparvarlik ğoyalari, romantik motivlar ustun bölib, ayollarga past nazar bilan qaraş qoralangan. 20-a. tamil şe'riyatida Suppiramaniya Baradi (1882—1921) ijodi öziga xos örin tutgan («Milliy qöşiqlar», 1908; «Tuş», 1910; «Baradining 66 şe'ri», 1917 va b.). Keyingi davr T.a. taraqqiyotida M. Baradarajanning (1912) «Kömir bölagi», Lakşmining (1912) «Ayol qalbi» romanlari, Jagannadan (1906) va G. Ajahirisamining (1923) hikoyalari, B.S. Ramayyaning (1905) dramalari katta rol öynadi.

    Ad.: Böçixina L. V., Dubyanskiy A. M. Tamilskaya literatura, M., 1987.

    Ulfatxon Muhibova.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ТАМИЛ АДАБИЁТИ - Жан. Ҳиндистондаги Тамилнад штати халқининг адабиёти. Т.а. санскрит адабиёти таъсири остида мил. 1минг йилликда шаклланган. Тамил тилидаги дастлабки (1—3-а.лар) ёзма ёдгорликлар — «Эттутохей» («Саккиз тўплам»), «Паттуппатту» («Ўн қўшиқ китоби») назмда яратилган бўлиб, улар «санги шеърияти» дейилади. Унда «порул» (поэтик мазмун) узини 2 хил: «пурам» («ташки маъно») ва «ахам» («ички маъно») тарзида намоён этади. «Пурам»да тамил халқининг кундалик муаммолари, кахрамонликлари, одил шоҳ мадҳияси, баъзан ҳарбийлар куйланган. «Ахам»да эса севги, оилавий муносабатлар кўпроқ акс этган. Шеъриятда (6—12-а.лар) «тиней» («турлар») тоифасидаги тўпламлар кўп яратилган. Mac, «Аинтиней эжубади» («Беш мавзули тинейга 70 та шеър») ёки «Тинеймалей нуттраимбади» («Тиней мавзусига юз элликта шеър гулчамбари») ва б. «Тирукурал» («Муқаддас кураллар», 6-а.) ва «Наладияр» («Тўртликлар», 6— 9-а.) дин, ҳаёт ва севги мавзусидаги афоризмли шеърий тўпламлардир. 13-а. ларга келиб Т.а. ривожланиб, ҳикматли сўзлар, чуқур маъноли шеърлардан иборат тўпламлар яратилиб, шеърий таржимаи ҳол жанри шаклланди. Шиваизмга оид рисолалардан Мейкандарнинг «Сиванянаподам» («Шиваизм ҳақида илмлар») тўплами машҳурдир. Бу даврда «талапуранам» («маҳаллий пуранлар») жанри кенг туе олди. 19-а.га келиб ижтимоиймаданий ҳаётда кўтарилиш бўлди, маърифатпарварлик гоялари ўсди, биринчи тамил журнали «Тамил патрика» (1831) ва «Свадесамиттиран» (1880) газ. нашр этилди. Т. наерчилигининг отаси, шриланкалик ёзувчи Арумугу Наварала (1823—79) ҳам шу даврга мансуб бўлиб, у 1синфлар учун тамил тилида қўлланма ёзган. Биринчи тамил романи «Мудалнёр Пратан тарихи» (1879) муаллифи С. Ведаянагам Пиллаи (1826—89) ҳамда А. Мадавия (1874—1926), Мареинмалея Адигал (1876—1950) ва б. ёзувчилар тамил романини мавзу ва ғоявий жиҳатдан юқори поғонага кўтардилар. С. Айер (1881 — 1925) ва б.нинг дастлабки асарларида халқнинг колониализмга қарши кайфиятлари баён этилган. Натеса Састири (1859—1906) детектив ҳикояга, Ражам Айяр (1872—98) публицистикага асос солган. Дастлабки тамил роман ва ҳикояларида маърифатпарварлик ғоялари, романтик мотивлар устун бўлиб, аёлларга паст назар билан қараш қораланган. 20-а. тамил шеъриятида Суппирамания Баради (1882—1921) ижоди ўзига хос ўрин тутган («Миллий қўшиқлар», 1908; «Туш», 1910; «Барадининг 66 шеъри», 1917 ва б.). Кейинги давр Т.а. тараққиётида М. Барадаражаннинг (1912) «Кўмир бўлаги», Лакшмининг (1912) «Аёл қалби» романлари, Жаганнадан (1906) ва Г. Ажаҳирисамининг (1923) ҳикоялари, Б.С. Рамайянинг (1905) драмалари катта роль ўйнади.

    Ад.: Бўчихина Л. В., Дубянский А. М. Тамильская литература, М., 1987.

    Улфатхон Муҳибова.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.