«Tanavor»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83-b. — ziyouz.com
«Tanavor» «TANAVOR», «Tanovar» (fors. jasur, qudratli, kuçli) — 1) özbek xalq lirik kuyi; Farğona vodiysida keng tarqalgan. Ön beşdan ortiq aşula va çolğu yöllari ma'lum. Aşula yöllaridan ommaviylaşgan «T.1» xalq şe'ri («Qora soçim») bilan, «T.2» Muqimiy şe'ri («Endi sendek...») bilan aylatiladi. T. aşulalarida özbek ayolining ma'naviy gözalligi öz aksini topgan. T.ning çolğu yöllaridan «Gulbahor» kuyi bilan ketma-ket ijro etiladigan varianti ommaviylaşgan. «T.1»ni 1937 y. A.Kozlovskiy H.Nosirova ijrosida notaga olib, xonanda va simfonik orkestr uçun qayta işlagan, keyinçalik «T.» nomli simfonik poema (1952) va balet (1968) yaratgan. «T,2»ni T. Sodiqov xonanda va orkestr uçun, M.Burhonov jörsiz xor uçun kayta işlagan. T. variantlari va ularning ohanglaridan S. Vasilenko va M. Aşrafiy («Böron»da Norgul, «Sevgi tumori»da Izzat partiyalarida), G.Muşel («Ğazallar» siklida) va b. foydalanişgan, T. asosida Yu. Rajabiy «Yuzni oydek...» qöşiğini yaratgan. T. kuyining turli yölllarini A. Kozlovskiy (10 ga yaqin variantini), Yu. Rajabiy (5 dan ortiq variantini) va b. notaga olgan. Bularning ayrimlari J.Sultonov, B.Mirzayev, T.Qodirov talqinida ommaviylaşgan; 2) an'anaviy özbek xalq raqsi. T. kuyining turli yöllari asosida ijro etiladi, 1943 y. M. Turğunboyeva saxnalaştirgan T. raqsi keng tarqalgan. Unda özbek qizining sevgilisi bilan uçraşiş va visolga yetişi mukarrarligi aks ettirilgan.
Ad.:Tanavorlar (töplovçi vanaşrgatayyorlovçi I.Ğaniyeva), T., 2003.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТАНАВОР», «Тановар» (форс. жасур, қудратли, кучли) — 1) ўзбек халқ лирик куйи; Фарғона водийсида кенг тарқалган. Ўн бешдан ортиқ ашула ва чолғу йўллари маълум. Ашула йўлларидан оммавийлашган «Т.1» халқ шеъри («Қора сочим») билан, «Т.2» Муқимий шеъри («Энди сендек...») билан айлатилади. Т. ашулаларида ўзбек аёлининг маънавий гўзаллиги ўз аксини топган. Т.нинг чолғу йўлларидан «Гулбаҳор» куйи билан кетма-кет ижро этиладиган варианти оммавийлашган. «Т.1»ни 1937 й. А.Козловский Ҳ.Носирова ижросида нотага олиб, хонанда ва симфоник оркестр учун қайта ишлаган, кейинчалик «Т.» номли симфоник поэма (1952) ва балет (1968) яратган. «Т,2»ни Т. Содиқов хонанда ва оркестр учун, М.Бурҳонов жўрсиз хор учун кайта ишлаган. Т. вариантлари ва уларнинг оҳангларидан С. Василенко ва М. Ашрафий («Бўрон»да Норгул, «Севги тумори»да Иззат партияларида), Г.Мушель («Ғазаллар» циклида) ва б. фойдаланишган, Т. асосида Ю. Ражабий «Юзни ойдек...» қўшиғини яратган. Т. куйининг турли йўллларини А. Козловский (10 га яқин вариантини), Ю. Ражабий (5 дан ортиқ вариантини) ва б. нотага олган. Буларнинг айримлари Ж.Султонов, Б.Мирзаев, Т.Қодиров талқинида оммавийлашган; 2) анъанавий ўзбек халқ рақси. Т. куйининг турли йўллари асосида ижро этилади, 1943 й. М. Турғунбоева сахналаштирган Т. рақси кенг тарқалган. Унда ўзбек қизининг севгилиси билан учрашиш ва висолга етиши мукаррарлиги акс эттирилган.
Ад.:Танаворлар (тўпловчи ванашргатайёрловчи И.Ғаниева), Т., 2003.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.