«Tanavor» raqs teatri
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83–84-b. — ziyouz.com
«Tanavor» raqs teatri - milliy balet, öziga xos teatr turi. Bunda muayyan zamonaviy va tarixiy mavzular, insonning içki dunyosi, keçinmalari, histuyğulari musiqa asosida, raqs harakatlari vositalari bilan aks ettiriladi. 1984 y. oktyabr oyida Özteleradiokompaniyasi qoşida raqs ansambli sifatida 16 raqqosa va 2 raqqos bilan iş boşlagan. Taşkilotçisi va badiiy rahbari Yulduz Ismatova. Jamoa 1997 y.dan «Özbekraqs» milliy birlaşmasi tarkibida. «Şarq ayoli» deb atalgan birinçi dasturda «Munojot», «Afğonça», «Anoranor», «Raqqosa keldi», «Parvoz ayladi», «Xorazmça», «Doyra», «Arabça», «Ey sarvi ravon», «Rok uforisi qaşqarçasi», «Öxşar» raqslari hamda ikki yoşning sevgi izhori, sovçi kutiş, non uşatiş, kelin salom, beşik töyi kabi etnografik lavhalar asosida öziga xos spektakl yaratişga ğarakat qilindi. Keyingi «Gul sayli» nomli dastur ham şu yönalişda yaratildi. Tom ma'nodagi raqs teatri Navoiyning «Sab'ai sayyor» dostoni asosida yaratilgan «Sevgi nidosi» (libretto muallifi M.Boboyev; Q.Komilov musiqasi, 1991) spektakli bilan boşlanadi. Navoiyning asl matni va ğoyalariga tayangan holda Baxrom (N. Xotamov) va Dilorom (N. Saidova) ning sevgi fojiasi yoritiladi. Barça voqealar, qahramonlarning iztiroblari, histuyğulari raqs harakatlari, plastika, yuz ifodalari, nigoxlari orqali aks ettiriladi. Baletmeyster Yu. Ismatova, asosan, Farğona raqs uslubiga tayangan holda örniörnida boşqa uslublarga ham murojaat qildi, ba'zan baletning oyoquçida yurişidan foydalandi. Şu yönalişda teatr M. Bafoyev bilan hamkorlikda «Nodira» (1992), «Uluğbek burji» (1994), «Qadimiy marosimlar» (1995), A.Ikromov musiqasi asosida «Temuriy malikalar» (1995), «Şarq taronalari» (1997), Q.Komilov musiqasi asosida «Uvaysiy» (1998), A.Mansurov musiqasi asosida «Sirli qutiça» (2000), «Zumrad va Qimmat» (2001), xalq kuylari va sözlari asosida «Sevgi vasfi» (9 ta «Tanavor» raqsi, 1995), «»Ezgu niyat daraxti» (2000), «Moziydan sado» (2001) spektakllari bilan teatr jamoasi milliy balet, milliy raqs tomoşasi yaratişda tajribasi ortib bordi. Teatr ijodiy jamoasi quyidagi yönalişlarda faoliyat körsatdi: xalq oğzaki ijodiyoti, marosimlari, kuylari, raqslarini muayyan syujet ipiga terib teatrlaştiriş; buyuk şoirlar, qahramon özbek ayollari hayoti va ijodiga bağişlangan raqs tomoşalari turkumini yaratiş; xalq tarixini yoritiş, buyuk sarkardalar hayoti va kuraşi haqida hikoya qiliş; bolalarga atab spektakllar yaratiş. Teatr öz milliy balet va teatrlaşgan tomoşalarida mavjud barça raqs uslublaridan foydalaniş, e'tibor bermay kelingan xalq raqslari harakatlarini va tarixda bölgan ba'zi kompozitsiyalar, harakatlarni tiklaş, ayni çoğda hoz. kunda jahon balet va rake san'atida mavjud yangi izlanişlardan ilhomlaniş yölidan bormokda. Har bir spektaklga maxsus liboslar, taqinçoklar, oyoq va boş kiyimlar tikiladi. «T.» r.t. Özbekistonda ötkaziladigan barça bayramlar va tadbirlar («Navröz», «Şarq taronalari» va b.)dan taşqari Fransiyaning «Odeon» teatrida bölib ötgan «Nazm keçasi»da, YUNESKO qarorgohida (1995), AQŞda Özbekiston kunlari doirasida (1998), Niderland xalqaro festivalida (1999) öz dasturlarini namoyiş etişdi. Teatrning eng muhim spektakllari telefilm qilib işlangan.
Teatr jamoasi: 34 raqqosa, 3 raqqrs, 12 sozanda, 2 xonandani birlaştirdi (2004). Raqqosalardan D.Mirzayeva, Z.Safarova, N.Yusupova, R.Jöraboyeva, U.Akromova Özbekistonda xizmat körsatgan artistlar; yoş raqqosalardan G.Abdiyeva, N.Qarşiboyeva Özbekiston Davlat «Nihol» mukofoti va Mukarrama Turğunboyeva mukofoti sovrindorlari.
Ad.:AvdeyevaL., Qodirov M., Ismatova Yu., «Tanovar» raqs jilolari, T., 2002.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТАНАВОР» РАҚС ТЕАТРИ - миллий балет, ўзига хос театр тури. Бунда муайян замонавий ва тарихий мавзулар, инсоннинг ички дунёси, кечинмалари, ҳистуйғулари мусиқа асосида, рақс ҳаракатлари воситалари билан акс эттирилади. 1984 й. октябрь ойида Ўзтелерадиокомпанияси қошида рақс ансамбли сифатида 16 раққоса ва 2 раққос билан иш бошлаган. Ташкилотчиси ва бадиий раҳбари Юлдуз Исматова. Жамоа 1997 й.дан «Ўзбекрақс» миллий бирлашмаси таркибида. «Шарқ аёли» деб аталган биринчи дастурда «Муножот», «Афғонча», «Аноранор», «Раққоса келди», «Парвоз айлади», «Хоразмча», «Дойра», «Арабча», «Эй сарви равон», «Рок уфориси қашқарчаси», «Ўхшар» рақслари ҳамда икки ёшнинг севги изҳори, совчи кутиш, нон ушатиш, келин салом, бешик тўйи каби этнографик лавҳалар асосида ўзига хос спектакль яратишга ғаракат қилинди. Кейинги «Гул сайли» номли дастур ҳам шу йўналишда яратилди. Том маънодаги рақс театри Навоийнинг «Сабъаи сайёр» достони асосида яратилган «Севги нидоси» (либретто муаллифи М.Бобоев; Қ.Комилов мусиқаси, 1991) спектакли билан бошланади. Навоийнинг асл матни ва ғояларига таянган ҳолда Бахром (Н. Хотамов) ва Дилором (Н. Саидова) нинг севги фожиаси ёритилади. Барча воқеалар, қаҳрамонларнинг изтироблари, ҳистуйғулари рақс ҳаракатлари, пластика, юз ифодалари, нигохлари орқали акс эттирилади. Балетмейстер Ю. Исматова, асосан, Фарғона рақс услубига таянган ҳолда ўрниўрнида бошқа услубларга ҳам мурожаат қилди, баъзан балетнинг оёқучида юришидан фойдаланди. Шу йўналишда театр М. Бафоев билан ҳамкорликда «Нодира» (1992), «Улуғбек буржи» (1994), «Қадимий маросимлар» (1995), А.Икромов мусиқаси асосида «Темурий маликалар» (1995), «Шарқ тароналари» (1997), Қ.Комилов мусиқаси асосида «Увайсий» (1998), А.Мансуров мусиқаси асосида «Сирли қутича» (2000), «Зумрад ва Қиммат» (2001), халқ куйлари ва сўзлари асосида «Севги васфи» (9 та «Танавор» рақси, 1995), «»Эзгу ният дарахти» (2000), «Мозийдан садо» (2001) спектакллари билан театр жамоаси миллий балет, миллий рақс томошаси яратишда тажрибаси ортиб борди. Театр ижодий жамоаси қуйидаги йўналишларда фаолият кўрсатди: халқ оғзаки ижодиёти, маросимлари, куйлари, рақсларини муайян сюжет ипига териб театрлаштириш; буюк шоирлар, қаҳрамон ўзбек аёллари ҳаёти ва ижодига бағишланган рақс томошалари туркумини яратиш; халқ тарихини ёритиш, буюк саркардалар ҳаёти ва кураши ҳақида ҳикоя қилиш; болаларга атаб спектакллар яратиш. Театр ўз миллий балет ва театрлашган томошаларида мавжуд барча рақс услубларидан фойдаланиш, эътибор бермай келинган халқ рақслари ҳаракатларини ва тарихда бўлган баъзи композициялар, ҳаракатларни тиклаш, айни чоғда ҳоз. кунда жаҳон балет ва раке санъатида мавжуд янги изланишлардан илҳомланиш йўлидан бормокда. Ҳар бир спектаклга махсус либослар, тақинчоклар, оёқ ва бош кийимлар тикилади. «Т.» р.т. Ўзбекистонда ўтказиладиган барча байрамлар ва тадбирлар («Наврўз», «Шарқ тароналари» ва б.)дан ташқари Франциянинг «Одеон» театрида бўлиб ўтган «Назм кечаси»да, ЮНЕСКО қароргоҳида (1995), АҚШда Ўзбекистон кунлари доирасида (1998), Нидерланд халқаро фестивалида (1999) ўз дастурларини намойиш этишди. Театрнинг энг муҳим спектакллари телефильм қилиб ишланган.
Театр жамоаси: 34 раққоса, 3 раққрс, 12 созанда, 2 хонандани бирлаштирди (2004). Раққосалардан Д.Мирзаева, З.Сафарова, Н.Юсупова, Р.Жўрабоева, У.Акромова Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар; ёш раққосалардан Г.Абдиева, Н.Қаршибоева Ўзбекистон Давлат «Ниҳол» мукофоти ва Мукаррама Турғунбоева мукофоти совриндорлари.
Ад.:АвдееваЛ., Қодиров М., Исматова Ю., «Тановар» рақс жилолари, Т., 2002.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.