Tanglay
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89–90-b. — ziyouz.com
Tanglay — burun va oğiz böşliğini bir-biridan ajratib turadigan anatomik tuzilma. Kattiq va yumşoq T. böladi. Qattiq T. yuqori jağ suyagining tanglay ösiği bilan tanglay suyagi kundalang plastinkalarining birikuvidan vujudga keladi. Yumşoq T. şilliq parda bilan qoplangan muskullardan iborat. Yumşoq T.ning orqa uçida ösiqça— tilça bor. Yumşoq T. yon tomonlarida ravoqlar hosil qilib, til va halqum bilan birlaşadi. Ravoqlar orasida har iyusi tomonda (uçburçak şaklida) murtak böşliği bölib, unda tanglay murtagi joylaşgan. Qattiq va yumşoq T. şilliq qavati ostida mayda sölak bezlari, şilliq qavatida esa qon tomirlari va nervlar bor.
T. kasalliklari tuğma va orttirilgan böladi. Yumşoq yoki yumşoqqattiq T.ning tuğma nuqsoni köp uçraydi. Bu embrional rivojlaniş davri (homila) da tanglay ösiqlarining özaro yoki yumşoq tanglayning muskulli tuzilmasi bilan jipslaşmay qolişidan yuzaga keladi. Buni «böri tanglay» deyiladi. T. ning orttirilgan kasalliklariga uning şikastlanişi yeki kasallikdan zararlanişi, yalliğlanişi (mas., stomatit), xavfli va xavfsiz ösmalar va b. kiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАНГЛАЙ — бурун ва оғиз бўшлиғини бир-биридан ажратиб турадиган анатомик тузилма. Каттиқ ва юмшоқ Т. бўлади. Қаттиқ Т. юқори жағ суягининг танглай ўсиғи билан танглай суяги кундаланг пластинкаларининг бирикувидан вужудга келади. Юмшоқ Т. шиллиқ парда билан қопланган мускуллардан иборат. Юмшоқ Т.нинг орқа учида ўсиқча— тилча бор. Юмшоқ Т. ён томонларида равоқлар ҳосил қилиб, тил ва ҳалқум билан бирлашади. Равоқлар орасида ҳар июси томонда (учбурчак шаклида) муртак бўшлиғи бўлиб, унда танглай муртаги жойлашган. Қаттиқ ва юмшоқ Т. шиллиқ қавати остида майда сўлак безлари, шиллиқ қаватида эса қон томирлари ва нервлар бор.
Т. касалликлари туғма ва орттирилган бўлади. Юмшоқ ёки юмшоққаттиқ Т.нинг туғма нуқсони кўп учрайди. Бу эмбрионал ривожланиш даври (ҳомила) да танглай ўсиқларининг ўзаро ёки юмшоқ танглайнинг мускулли тузилмаси билан жипcлашмай қолишидан юзага келади. Буни «бўри танглай» дейилади. Т. нинг орттирилган касалликларига унинг шикастланиши еки касалликдан зарарланиши, яллиғланиши (мас., стоматит), хавфли ва хавфсиз ўсмалар ва б. киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.