Taqir
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188-b. — ziyouz.com
Taqir — 1) çöl va çala çöl zonalarida loituprokdan tarkib topgan va vaqgvaqti bilan suv bosadigan gilli yalang pastliklar. Yoşnli mavsumda yuzasi yupqa suv bilan qoplanib, suv buğlanib ketgaç, T. yorilib, ösimlik ösmaydigan qatkdloqqa aylanadi. Şunday şaroitda vujudga kelgan tuproklarga taqir tuproqlar deyiladi. T. mayd. bir neça m2 dan 10—12 km2 gaça böladi; 2) çöllardagi yalangoç pastliklarda tub jinsi qumoklisoz tuproqdan iborat bölgan, avtomorf şaroitlarda rivojlangan tuproq tipi. Yuzasining poligonal yorikli qobiq (qatkdloq) bilan qoplanganligi, qisman gumus borligi (0,5% gaça), şörxokligi (şörlanişi xloridsulfatli va sulfat xloridli) T.ning muhim belgilaridir. T.da ösimliklar deyarli ösmaydi. Tuproq profili qalinligi 30—40 sm dan oşmaydi. Örta Osiyo, Qozoğiston, Mongoliya, Ğarbiy Osiyo, Şim. Amerikada tarqalgan. T.ni özlaştiriş qimmat turadigan melioratsiya tadbirlari bilan boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАҚИР — 1) чўл ва чала чўл зоналарида лоитупрокдан таркиб топган ва вақгвақти билан сув босадиган гилли яланг пастликлар. Ёшнли мавсумда юзаси юпқа сув билан қопланиб, сув буғланиб кетгач, Т. ёрилиб, ўсимлик ўсмайдиган қаткдлоққа айланади. Шундай шароитда вужудга келган тупрокларга тақир тупроқлар дейилади. Т. майд. бир неча м2 дан 10—12 км2 гача бўлади; 2) чўллардаги ялангоч пастликларда туб жинси қумоклисоз тупроқдан иборат бўлган, автоморф шароитларда ривожланган тупроқ типи. Юзасининг полигонал ёрикли қобиқ (қаткдлоқ) билан қопланганлиги, қисман гумус борлиги (0,5% гача), шўрхоклиги (шўрланиши хлоридсульфатли ва сульфат хлоридли) Т.нинг муҳим белгиларидир. Т.да ўсимликлар деярли ўсмайди. Тупроқ профили қалинлиги 30—40 см дан ошмайди. Ўрта Осиё, Қозоғистон, Монголия, Ғарбий Осиё, Шим. Америкада тарқалган. Т.ни ўзлаштириш қиммат турадиган мелиорация тадбирлари билан боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.