Taqir tuproqlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188-b. — ziyouz.com
Taqir tuproqlar - çöl zonasi daryolarining qadimgi deltalari va vodiylari, allyuvial terrasalar, şuningdek, prolyuvial yotqiziqli qiyaliklar tuproği; tuproqning mayda yoriklar bilan qoplangan, 1,52 sm qalinlikdagi puşti yoki oç kulrang qavati. Özbekistonda Amudaryo bilan Qaşqadaryo deltalari, Zarafşon va Surxondaryo vodiylarida uçraydi. T.t. Özbekiston tuproqşunoslari (Gorbunov B.V., Kimberg N.V.) tomonidan 4tatipçaga ajratilgan (1962): taqir— ötloqi tuproqdar, taqirsimon tuproklar, taqirlar, taqirsimon qoldiq — botqoq tuproklar. Yuzasining poligonal yoriqli qobiq (qatqaloq) bilan qoplanganligi T.t.ning xarakterli belgisidir. Suğoriladigan T.t.dagi mavjud agroirrigatsion qavat suğorib dehqonçilik qiliş davriga, yerga solingan mahalliy öğit va çiqindilarga, şuningdek, oqar suvning loyqalik darajasiga qarab, 30—40 sm, 1 yoki 2 m qalinlikda böladi. Agroirrigatsion qavat rangi, mexanik tarkibi, qovuşqokligi va kimyoviy xossalari bir xil bölgan yaxlit gorizont hosil qiladi. Bunday tuproqlar Buxoro viloyatida, Qarşi va Şerobod çöllarida uçraydi. Qarşi çölidagi T.t. haydalma (0—30 sm) qavatning har gektarida 22— 40 t çirindi, 2—3 t azot, 4—7 t fosfor bor. T.t. har xil darajada şörlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАҚИР ТУПРОҚЛАР - чўл зонаси дарёларининг қадимги дельталари ва водийлари, аллювиал террасалар, шунингдек, пролювиал ётқизиқли қияликлар тупроғи; тупроқнинг майда ёриклар билан қопланган, 1,52 см қалинликдаги пушти ёки оч кулранг қавати. Ўзбекистонда Амударё билан Қашқадарё дельталари, Зарафшон ва Сурхондарё водийларида учрайди. Т.т. Ўзбекистон тупроқшунослари (Горбунов Б.В., Кимберг Н.В.) томонидан 4татипчага ажратилган (1962): тақир— ўтлоқи тупроқдар, тақирсимон тупроклар, тақирлар, тақирсимон қолдиқ — ботқоқ тупроклар. Юзасининг полигонал ёриқли қобиқ (қатқалоқ) билан қопланганлиги Т.т.нинг характерли белгисидир. Суғориладиган Т.т.даги мавжуд агроирригацион қават суғориб деҳқончилик қилиш даврига, ерга солинган маҳаллий ўғит ва чиқиндиларга, шунингдек, оқар сувнинг лойқалик даражасига қараб, 30—40 см, 1 ёки 2 м қалинликда бўлади. Агроирригацион қават ранги, механик таркиби, қовушқоклиги ва кимёвий хоссалари бир хил бўлган яхлит горизонт ҳосил қилади. Бундай тупроқлар Бухоро вилоятида, Қарши ва Шеробод чўлларида учрайди. Қарши чўлидаги Т.т. ҳайдалма (0—30 см) қаватнинг ҳар гектарида 22— 40 т чиринди, 2—3 т азот, 4—7 т фосфор бор. Т.т. ҳар хил даражада шўрланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.