Taqribiy hisoblaşlar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 190-b. — ziyouz.com
Taqribiy hisoblaşlar - mat. ning amaliyot uçun muhim bölimi. Differensial tenglamalar, matematik analiz, algebra, optimal boşqaruv kabi sohalarda masalalarni yeçiş usullarini işlab çiqadi. Asosiy masalalari: 1) biror analitik ifoda bilan berilgan funksiyaning xususiy qiymatlarini argumentlarining berilgan qiymatlariga qarab hisoblaş; 2) koeffitsiyentlari sonlardan iborat bölgan algebraik va transsendent tenglamalar va şunday tenglamalar sistemasini yeçişning T.h.i; 3) funksiyalarni differensiallaş va integrallaşning taqribiy hisoblari. T.h. yordamida olingan natija anikligiga, asosan, yaxlitlaş xatosi va qöllanilgan usul xatosi ta'sir etadi. Bu xatoliklarning hisoblaş jarayonidagi ta'sirini kuzatib boriş uçun absolyut xato vanisbiy xato tuşunçalari kiritilgan. Biror miqdorning aniq qiymati A bilan uning taqribiy qiymati a orasidagi Aa qğ A — ağ farqning absolyut qiymati a sonining absolyut xatosi, Za q tqu nisbat esa a sonining ni s b i y xatosi deyiladi. Köpinça, nisbiy xato foizlarda ifodalanadi. T.h.da turli matematik jadvallar va zamonaviy hisoblaş texnikalari muhim vositadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАҚРИБИЙ ҲИСОБЛАШЛАР - мат. нинг амалиёт учун муҳим бўлими. Дифференциал тенгламалар, математик анализ, алгебра, оптимал бошқарув каби соҳаларда масалаларни ечиш усулларини ишлаб чиқади. Асосий масалалари: 1) бирор аналитик ифода билан берилган функциянинг хусусий қийматларини аргументларининг берилган қийматларига қараб ҳисоблаш; 2) коэффициентлари сонлардан иборат бўлган алгебраик ва трансцендент тенгламалар ва шундай тенгламалар системасини ечишнинг Т.ҳ.и; 3) функцияларни дифференциаллаш ва интеграллашнинг тақрибий ҳисоблари. Т.ҳ. ёрдамида олинган натижа аниклигига, асосан, яхлитлаш хатоси ва қўлланилган усул хатоси таъсир этади. Бу хатоликларнинг ҳисоблаш жараёнидаги таъсирини кузатиб бориш учун абсолют хато ванисбий хато тушунчалари киритилган. Бирор миқдорнинг аниқ қиймати А билан унинг тақрибий қиймати а орасидаги Аа қғ А — ағ фарқнинг абсолют қиймати а сонининг абсолют хатоси, За қ тқу нисбат эса а сонининг ни с б и й хатоси дейилади. Кўпинча, нисбий хато фоизларда ифодаланади. Т.ҳ.да турли математик жадваллар ва замонавий ҳисоблаш техникалари муҳим воситадир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.