Tarağoy

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113–114-b. — ziyouz.com

Tarağoy TARAĞOY, Amir Tarağoy, Tarağoybek (?— 1360) — Amir Temurning otasi. Çiğatoy ulusiniig nufuzli beklaridan biri, barlos qabilasi oqsoqollaridan bölgan. T. ajdodlari Çingizxon va Çiğaşoy saroyiga yaqin bölişgan, keyinçalik ular Keş viloyatini idora etganlar. T.ning özi ham Amir Hazağonning işonçli beklaridan sanalgan. Çiğatoy ulusi hukmdorlari tomonidan Ili daryosi böyida har yili çaqiriladigan qurultoyga boşqa viloyat beklari qatorida T. ham qatnaşgan. T.ning Movarounnahr va Möğölistondagi maşhur amirlardan döstlari köp bölgan, bu hol keyinçalik Amir Temurga qöl kelgan. T. beklar xonadoniga mansub bölsada, otasi Amir Bargul kabi harbiy işga mayli bölmagan. T. taqvodor musulmon bölib, köp vaqtini darveşlar bilan ötkazgan. Şarafuddin Ali Yazdiyning yozişiga köra, «Tarağoybek ulamo va sulaho va muttaqiylarga muşfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi...». T. Şamsuddin Kulolnm öziga pir tutgan. T.ning xotini Buxoro fuzalolarining peşvosi — sadr ulşar'ia (şariat qonunlarini şarğlovçi)ning qizi Takina xotun bölgan. T. farzandi Temurbekni yoşligidan maxsus murabbiylar nazorati ostiga topşirib, çavandozlik, ovçilik, kamondan öq otiş, qiliçbozlik va b.dan harbiy ta'lim olişiga alohida e'tibor bergan. Bular uni kelajakda buyuk sarkarda bölib yetişida katta rol öynagan. T. Keş (Şahrisabz)dagi oilaviy xilxonaga dafn etilgan. Sohibqiron keyinçalik jome masjid yaqinida, şayx Şamsuddin Kulol maqbarasi yonida yangi makbara qurdirib otasining xokini öşa yerga köçirgan. Amir Temur harbiy safarlardan qaytişda Keşda töxtab, otasi, öğli Jahongir, piri şayx Şamsiddin Kulol qabrlarini ziyorat qilgan.

Manba: Şarafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1997;

Ad.: Amir Temur jahon tarixida, Parij, 1996; Bartold V.V., Soçineniya, t.2(çast 2), M., 1964; Fayziyev T., Temuriylar şajarasi, T., 1995;Radlov V.V., Opit slovarya tyurkskix nareçiy, t.Z, M., 1963.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАРАҒОЙ, Амир Тарағой, Тарағойбек (?— 1360) — Амир Темурнинг отаси. Чиғатой улусинииг нуфузли бекларидан бири, барлос қабиласи оқсоқолларидан бўлган. Т. аждодлари Чингизхон ва Чиғашой саройига яқин бўлишган, кейинчалик улар Кеш вилоятини идора этганлар. Т.нинг ўзи ҳам Амир Ҳазағоннинг ишончли бекларидан саналган. Чиғатой улуси ҳукмдорлари томонидан Или дарёси бўйида ҳар йили чақириладиган қурултойга бошқа вилоят беклари қаторида Т. ҳам қатнашган. Т.нинг Мовароуннаҳр ва Мўғўлистондаги машҳур амирлардан дўстлари кўп бўлган, бу ҳол кейинчалик Амир Темурга қўл келган. Т. беклар хонадонига мансуб бўлсада, отаси Амир Баргул каби ҳарбий ишга майли бўлмаган. Т. тақводор мусулмон бўлиб, кўп вақтини дарвешлар билан ўтказган. Шарафуддин Али Яздийнинг ёзишига кўра, «Тарағойбек уламо ва сулаҳо ва муттақийларга мушфиқ ва меҳрибон эрди ва буларнинг мажлисига борур эрди...». Т. Шамсуддин Кулолнм ўзига пир тутган. Т.нинг хотини Бухоро фузалоларининг пешвоси — садр улшаръиа (шариат қонунларини шарғловчи)нинг қизи Такина хотун бўлган. Т. фарзанди Темурбекни ёшлигидан махсус мураббийлар назорати остига топшириб, чавандозлик, овчилик, камондан ўқ отиш, қиличбозлик ва б.дан ҳарбий таълим олишига алоҳида эътибор берган. Булар уни келажакда буюк саркарда бўлиб етишида катта роль ўйнаган. Т. Кеш (Шаҳрисабз)даги оилавий хилхонага дафн этилган. Соҳибқирон кейинчалик жоме масжид яқинида, шайх Шамсуддин Кулол мақбараси ёнида янги макбара қурдириб отасининг хокини ўша ерга кўчирган. Амир Темур ҳарбий сафарлардан қайтишда Кешда тўхтаб, отаси, ўғли Жаҳонгир, пири шайх Шамсиддин Кулол қабрларини зиёрат қилган.

Манба: Шарафуддин Али Яздий, Зафарнома, Т., 1997;

Ад.: Амир Темур жаҳон тарихида, Париж, 1996; Бартольд В.В., Сочинения, т.2(часть 2), М., 1964; Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1995;Радлов В.В., Опыт словаря тюркских наречий, т.З, М., 1963.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.