Tarim
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120-b. — ziyouz.com
Tarim — Xitoyning ğarbiy qismidagi dare. Kunlun, Qoraqurum, Tyanşan va Pomir toğlaridan boşlanuvçi Yorkenddaryo, Oqsuv va Xötan daryolarining qöşilişidan hosil böladi. Uzunligi Yorkend daryosi boşlangan joyidan 2030 km, Markaziy Osiyoda eng uzun dare. Havzasining mayd. 1 mln. km2. Ança masofada Qaşqar (Tarim) tekisligining ğarbiy va şim. çekkasidan oqadi. Eng sersuv irmoği — Oqsuv. Yorkenddaryo va Xötan daryosi ba'zi yillari qurib qrladi. T. örta va quyi oqimida juda sertarmoq, asosiy özani ham tez-tez özgarib turadi. Deltasi murakkab tuzilgan bölib, Könçidaryoga tutaşgan. T.ning asosiy qismi Könçidaryoga oqqan yili Lobnor kölining maydoni kengayadi, aksinça Könçidaryo suvi T.ga oqqan yili Lobnor kiçrayib yoki butunlay qurib, Krraböronkölning maydoni kengayadi. Qadimda T.ga Qaşqar, Tiznaf, Keriya daryolari ham quyilgan. T. qor va yomğirdan, yuqori oqimida muzlikdan suv oladi; may oyidan sent.gaça sersuv böladi. Örta oqimida eng yuqori suv sarfi 2500 m3/sek. Daryo qişda muzlaydi. Baliqqa boy. Suv parrandasi köp. T. suvidan ekinzorlarni suğorişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРИМ — Хитойнинг ғарбий қисмидаги даре. Куньлун, Қорақурум, Тяньшан ва Помир тоғларидан бошланувчи Ёркенддарё, Оқсув ва Хўтан дарёларининг қўшилишидан ҳосил бўлади. Узунлиги Ёркенд дарёси бошланган жойидан 2030 км, Марказий Осиёда энг узун даре. Ҳавзасининг майд. 1 млн. км2. Анча масофада Қашқар (Тарим) текислигининг ғарбий ва шим. чеккасидан оқади. Энг серсув ирмоғи — Оқсув. Ёркенддарё ва Хўтан дарёси баъзи йиллари қуриб қрлади. Т. ўрта ва қуйи оқимида жуда сертармоқ, асосий ўзани ҳам тез-тез ўзгариб туради. Дельтаси мураккаб тузилган бўлиб, Кўнчидарёга туташган. Т.нинг асосий қисми Кўнчидарёга оққан йили Лобнор кўлининг майдони кенгаяди, аксинча Кўнчидарё суви Т.га оққан йили Лобнор кичрайиб ёки бутунлай қуриб, Кррабўронкўлнинг майдони кенгаяди. Қадимда Т.га Қашқар, Тизнаф, Керия дарёлари ҳам қуйилган. Т. қор ва ёмғирдан, юқори оқимида музликдан сув олади; май ойидан сент.гача серсув бўлади. Ўрта оқимида энг юқори сув сарфи 2500 м3/сек. Дарё қишда музлайди. Балиққа бой. Сув паррандаси кўп. Т. сувидан экинзорларни суғоришда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.