Tariq
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 137-b. — ziyouz.com
Tariq (Panicum L.) — boşokdoşlar oilasiga mansub bir yillik ösimliklar turkumi; don ekini. Vatani Xitoy va Mongoliya. Osiyo, Amerika, Afrikada keng tarqalgan. Afğoniston, Hindiston, Jan. Yevropa, Rossiya, Gruziya, Armaniston, Qozoğistonda katta maydonlarga ekiladi. 500 ga yaqin turi bor. T. qadimdan ekiladigan ösimlik. Osiyo, Yevropa va Şim. Amerikada (mil. av. 3ming yillikdan) östirilgan, Xitoyda 5 ming yildan beri ekib kelinadi. Özbekistonda köpinça bahorikor yerlarga doni uçun 1 turi — oddiy T. (P. miliaceum L) ekiladi. Oddiy T. rövagining şakliga qarab yoyiq,çoçoq, siqiq, oval, yarim ğuj v a ğuj kenja turlarga bölinadi. Ildizi popuksimon, 150 sm çuqurlikkaça boradi. Poyasi — poxolpoya (20—150 sm ). Barglari naştarsimon, tukli yoki tuksiz, yaşil yoki qizğiş, uz. 18—65 sm. Guli ikki jinsli. Doni qobiqli, şakli yumaloq, oval yoki çöziq, rangi oq, sariq, qizğiş, jigarrang; 1000 donasi vazni 4—9 g. T. issiqsevar, qurğoqçilikka, şörga çidamli ösimlik. Uruği harorat 8—10° bölganda unib çiqadi, 12—15° da maysalari kökara boşlaydi. Ösuv davri 60—100 (120) kun. Lalmi yerlarga apr. ning oxiri — may oyining boşlarida, suğoriladigan yerlarda apr. oxirida, takroriy ekin sifatida iyunning oxiri — iyulning boşlarida ekiladi. T. donida 10—15% oqsil, 50% uglevod, 3,8% moy mavjud. Donidan spirt olişda, böza tayyorlaşda foydalaniladi, sök, yorma, un tayyorlanadi. Oklangan doni (sök) mazali va töyimli oziq-ovqat mahsuloti. T. uni non yopişda köpinça javdar uniga qöşiladi. Özbekistonda T.ning Saratov 853 navi ekiladi.
Kasalliklari: qora kuya, bakterioz.
Zararkunandalari: tariq çivini, poya parvonasi va b.
Halima Otaboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРИҚ (Panicum L.) — бошокдошлар оиласига мансуб бир йиллик ўсимликлар туркуми; дон экини. Ватани Хитой ва Монголия. Осиё, Америка, Африкада кенг тарқалган. Афғонистон, Ҳиндистон, Жан. Европа, Россия, Грузия, Арманистон, Қозоғистонда катта майдонларга экилади. 500 га яқин тури бор. Т. қадимдан экиладиган ўсимлик. Осиё, Европа ва Шим. Америкада (мил. ав. 3минг йилликдан) ўстирилган, Хитойда 5 минг йилдан бери экиб келинади. Ўзбекистонда кўпинча баҳорикор ерларга дони учун 1 тури — оддий Т. (P. miliaceum L) экилади. Оддий Т. рўвагининг шаклига қараб ёйиқ,чочоқ, сиқиқ, овал, ярим ғуж в а ғуж кенжа турларга бўлинади. Илдизи попуксимон, 150 см чуқурликкача боради. Пояси — похолпоя (20—150 см ). Барглари наштарсимон, тукли ёки туксиз, яшил ёки қизғиш, уз. 18—65 см. Гули икки жинсли. Дони қобиқли, шакли юмалоқ, овал ёки чўзиқ, ранги оқ, сариқ, қизғиш, жигарранг; 1000 донаси вазни 4—9 г. Т. иссиқсевар, қурғоқчиликка, шўрга чидамли ўсимлик. Уруғи ҳарорат 8—10° бўлганда униб чиқади, 12—15° да майсалари кўкара бошлайди. Ўсув даври 60—100 (120) кун. Лалми ерларга апр. нинг охири — май ойининг бошларида, суғориладиган ерларда апр. охирида, такрорий экин сифатида июннинг охири — июлнинг бошларида экилади. Т. донида 10—15% оқсил, 50% углевод, 3,8% мой мавжуд. Донидан спирт олишда, бўза тайёрлашда фойдаланилади, сўк, ёрма, ун тайёрланади. Окланган дони (сўк) мазали ва тўйимли озиқ-овқат маҳсулоти. Т. уни нон ёпишда кўпинча жавдар унига қўшилади. Ўзбекистонда Т.нинг Саратов 853 нави экилади.
Касалликлари: қора куя, бактериоз.
Зараркунандалари: тариқ чивини, поя парвонаси ва б.
Ҳалима Отабоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.