Tarixiy materializm
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134–135-b. — ziyouz.com
Tarixiy materializm (tarixni materialistik tuşuniş) — marksizmnnng jamiyat taraqqiyoti töğrisidagi qaraşi. Jamiyat taraqqiyotining eng umumiy qonunlarini örganuvçi fan sifatida talqin qilib kelindi. Asosiy goyalarini K.Marks, F.Engels va V.I.Lenin ilgari surgan. T.m. jamiyat moddiy hayoti — ijtimoiy borliqning ijtimoiy ongga nisbatan birlamçiligini e'tirof etadi; jamiyat taraqqiyotining asosida moddiy işlab çiqariş. usuli yotadi, degan ğoyaga asoslanadi. Işlab çiqariş. munosabatlarini ustqurmani belgilovçi iqtisodiy struktura (jamiyatning bazisi) sifatida ajratib körsatadi; tarixni ijtimoiytarixiy formatsiyalarning almaşinuvidan iborat qonuniy tabiiytarixiy jarayon, uning natijasida kommunizm karor topadi, deb tuşunadi. 20-a.ning 20—30y.laridan T.m. dogmalaştirildi va sxemalaştirildi, kommunistik partiyalar siyosatiga buysundirildi. Unda sinfiy bölinişning saklanişi, sinfiy kuraş, ijtimoiy inqilob kabi voqealarning qonuniy ekanligi va antagonistik formatsiyalarga xosligi uqtirib kelindi. T.m. jamiyat taraqqiyoti, uning rivojlaniş qonunlarini bir yoklama yoki burttirib talqin etgan, inson omiliga yetarli e'tibor bermagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРИХИЙ МАТЕРИАЛИЗМ (тарихни материалистик тушуниш) — марксизмнннг жамият тараққиёти тўғрисидаги қараши. Жамият тараққиётининг энг умумий қонунларини ўрганувчи фан сифатида талқин қилиб келинди. Асосий гояларини К.Маркс, Ф.Энгельс ва В.И.Ленин илгари сурган. Т.м. жамият моддий ҳаёти — ижтимоий борлиқнинг ижтимоий онгга нисбатан бирламчилигини эътироф этади; жамият тараққиётининг асосида моддий ишлаб чиқариш. усули ётади, деган ғояга асосланади. Ишлаб чиқариш. муносабатларини устқурмани белгиловчи иқтисодий структура (жамиятнинг базиси) сифатида ажратиб кўрсатади; тарихни ижтимоийтарихий формацияларнинг алмашинувидан иборат қонуний табиийтарихий жараён, унинг натижасида коммунизм карор топади, деб тушунади. 20-а.нинг 20—30й.ларидан Т.м. догмалаштирилди ва схемалаштирилди, коммунистик партиялар сиёсатига буйсундирилди. Унда синфий бўлинишнинг сакланиши, синфий кураш, ижтимоий инқилоб каби воқеаларнинг қонуний эканлиги ва антагонистик формацияларга хослиги уқтириб келинди. Т.м. жамият тараққиёти, унинг ривожланиш қонунларини бир ёклама ёки бурттириб талқин этган, инсон омилига етарли эътибор бермаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.