Tarixiy va madaniy yodgorliklar muhofazasi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131-b. — ziyouz.com
Tarixiy va madaniy yodgorliklar muhofazasi - insoniyat madaniy merosini saklaş va muhofaza qiliş yölidagi xalqaro, davlat va jamoatçilik tadbirlari tizimi. Tarixiy yodgorliklar, me'moriy obidalar, adabiyot, tasviriy va amaliy san'at asarlari, arxeologik topilmalar, milliy va xalqaro ahamiyatga ega bölgan majmualar, muhim i.t.lar muxrfaza etiladi. T. va m.yo.m., asosan, Uyğoniş davridan boşlangan. Buyuk fransuz inqilobi davrida şaxs i y kolleksiyalar natsionalizatsiya qilingan (Luvr muzeyinm taşkil etiş töğrisidagi dekret, 1793). 19—20- a.boşlarida köpgina Yevropa davlatlarida tarixiy va madaniy yodgorliklar davlat muhofazasiga olingan. 2jahon uruşidan söng YUNESKO taşabbusi bilan 1954 y.da (Gaaga konferensiyasi) Xalqaro konvensiya va «Qurolli konfliktlar röy berganda madaniyat boyliklarini himoya qiliş töğrisida» bayonnoma imzolangan.T. va m.yo.m. bilan Xalkaro muzeylar kengaşi (1946), Madaniyat boyliklarini muhofaza etiş va restavratsiya qiliş xalqaro tadqiqot markazi (1959), Yodgorliklar va diqqatga sazovor joylarni muhofaza etiş böyiça xalqaro kengaş (1965) şuğullanadi.
Özbekistonda yodgorliklarni muhofaza etiş, asosan, 20-a.ning 20y. laridan boşlangan. 1920 y. Maorif xalq komissarligi qoşida muzeylar, san'at asarlari va qad. yodgorliklarni muhofaza qiliş Turkiston qömitasi — Turkkomstaris tuzilgan, keyinçalik Sredazkomstaris bu iş bilan şuğullangan. Hozir Özbekiston Respublikasi Madaniyat işlari vazirligi huzuridagi Madaniy meros obyektlarini muhofaza qiliş va ulardan foydalaniş ilmiyişlab çiqariş. Boş boşqarmasi şuğullanmoqda. Respublika hududida va çet mamlakatlarda saqlanayotgan noyob qölyozmalar, madaniy, tarixiy yodgorliklar, hunarmandçilik, xalq oğzaki ijodi namunalari, san'at va badiiy asarlar, teatrmusiqa, qad. davlatçilik tarixiga oid hujjatlar, qad. çolğu asboblarini yiğiş, saklaş va b. bilan şuğullaniş maqsadida «Oltin meros» xalqaro xayriya jamğarmasi tuzilgan (1999 y. 12 okt.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРИХИЙ ВА МАДАНИЙ ЁДГОРЛИКЛАР МУҲОФАЗАСИ - инсоният маданий меросини саклаш ва муҳофаза қилиш йўлидаги халқаро, давлат ва жамоатчилик тадбирлари тизими. Тарихий ёдгорликлар, меъморий обидалар, адабиёт, тасвирий ва амалий санъат асарлари, археологик топилмалар, миллий ва халқаро аҳамиятга эга бўлган мажмуалар, муҳим и.т.лар мухрфаза этилади. Т. ва м.ё.м., асосан, Уйғониш давридан бошланган. Буюк француз инқилоби даврида шахс и й коллекциялар национализация қилинган (Лувр музейинм ташкил этиш тўғрисидаги декрет, 1793). 19—20- а.бошларида кўпгина Европа давлатларида тарихий ва маданий ёдгорликлар давлат муҳофазасига олинган. 2жаҳон урушидан сўнг ЮНЕСКО ташаббуси билан 1954 й.да (Гаага конференцияси) Халқаро конвенция ва «Қуролли конфликтлар рўй берганда маданият бойликларини ҳимоя қилиш тўғрисида» баённома имзоланган.Т. ва м.ё.м. билан Халкаро музейлар кенгаши (1946), Маданият бойликларини муҳофаза этиш ва реставрация қилиш халқаро тадқиқот маркази (1959), Ёдгорликлар ва диққатга сазовор жойларни муҳофаза этиш бўйича халқаро кенгаш (1965) шуғулланади.
Ўзбекистонда ёдгорликларни муҳофаза этиш, асосан, 20-а.нинг 20й. ларидан бошланган. 1920 й. Маориф халқ комиссарлиги қошида музейлар, санъат асарлари ва қад. ёдгорликларни муҳофаза қилиш Туркистон қўмитаси — Турккомстарис тузилган, кейинчалик Средазкомстарис бу иш билан шуғулланган. Ҳозир Ўзбекистон Республикаси Маданият ишлари вазирлиги ҳузуридаги Маданий мерос объектларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш илмийишлаб чиқариш. Бош бошқармаси шуғулланмоқда. Республика ҳудудида ва чет мамлакатларда сақланаётган ноёб қўлёзмалар, маданий, тарихий ёдгорликлар, ҳунармандчилик, халқ оғзаки ижоди намуналари, санъат ва бадиий асарлар, театрмусиқа, қад. давлатчилик тарихига оид ҳужжатлар, қад. чолғу асбобларини йиғиш, саклаш ва б. билан шуғулланиш мақсадида «Олтин мерос» халқаро хайрия жамғармаси тузилган (1999 й. 12 окт.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.