Tarje
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117-b. — ziyouz.com
Tarje TARJE, tarji' (arab.— qaytariş, takrorlaş, naqarot) — Şaşmaqom çolğu bölimi tarkibidagi asosiy qismlardan biri. U Rost maqomidan taşqari barça maqomlarda mavjud bölib, turkumda ikkinçi örinni egallaydi. T.lar makom nomlari bilan qöşilib, Tarjei Buzruk, Tarjei Navo, Tarjei Dugox., Tarjei Segoh, Tarjei Irok, deb yuritiladi. Bularning aksariyati tasnif qismiga xos, Iroqda esa kattaroq 5 takt hajmidagi doyra usuli jörligida keladi. T.lar şakli «xona» va «bozgöy» kuy tuzilmalarining almaşinuvi natijasida gavdalanadi. Parda tuzilişi va kuy mavzui böyiça T.lar bir biridan farq qilib har bir maqomning tayanç poğonalari zaminida yuzaga kelgan ohanglardan hosil böladi. Ularning kuy rivoji jarayonida peşrav uslubi yetakçilik qiladi. T.lar tasniflarga köra biroz tezroq, harakatçan sur'atda bölib, yakka yoki çolğu jörnavozligi tarzida ijro etiladi.
Ad.: Rajabov I. Maqomlar masalasiga doyr, T., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРЖЕ, таржиъ (араб.— қайтариш, такрорлаш, нақарот) — Шашмақом чолғу бўлими таркибидаги асосий қисмлардан бири. У Рост мақомидан ташқари барча мақомларда мавжуд бўлиб, туркумда иккинчи ўринни эгаллайди. Т.лар маком номлари билан қўшилиб, Таржеи Бузрук, Таржеи Наво, Таржеи Дугох., Таржеи Сегоҳ, Таржеи Ирок, деб юритилади. Буларнинг аксарияти тасниф қисмига хос, Ироқда эса каттароқ 5 такт ҳажмидаги дойра усули жўрлигида келади. Т.лар шакли «хона» ва «бозгўй» куй тузилмаларининг алмашинуви натижасида гавдаланади. Парда тузилиши ва куй мавзуи бўйича Т.лар бир биридан фарқ қилиб ҳар бир мақомнинг таянч поғоналари заминида юзага келган оҳанглардан ҳосил бўлади. Уларнинг куй ривожи жараёнида пешрав услуби етакчилик қилади. Т.лар таснифларга кўра бироз тезроқ, ҳаракатчан суръатда бўлиб, якка ёки чолғу жўрнавозлиги тарзида ижро этилади.
Ад.: Ражабов И. Мақомлар масаласига дойр, Т., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.