«Tarjimon»
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
«Tarjimon» — Boqçasaroyda Ismoil Gasprinskiy muharrirligida çop etilgan gazeta. 1soni 1883 y. 10 apr. da çiqqan va şartnomaga köra ikki — mahalliy va rus tilida bölib, biri ikkinçisining aynan tarjimasidan iborat bölgan. Keyinçalik I. Gasprinskiy mavzular doirasidan tarjimalar nisbati va kölamigaça özgartirib borişga va gaz.ni turkislom dunyosining, ayniqsa Rossiya musulmonlarining çinakam milliy gaz.siga aylantirişga erişgan. Gaz. 1914 y. 11 sent. — Ismoilbek Gasprinskiy vafotiga qadar uning noşirligi va muharrirligida çiqqan. Söng bu işni öğli Rif'at va safdoşi Hasan Sabriy davom ettirganlar. «T.» dastlabki yillarda haftada 1, 1903 y.dan — 2, 1905 y.dan — 3 marta çiqqan. 1912 y.dan kundalik gaz. ga aylangan. Jami 2826 soni çiqqan. Gaz.ga 1905 y.da «Olami nisvon» («Ayollar olami»), 1910 y.dan «Olami sibyon» («Bolalar olami») gazlari ilova sifatida çiqarilgan. Obunaçilari 5000 tagaça yetgan. «T.»ning muştariylari Turkistonda ham köpçilikni taşkil qilgan.
Gaz. turkiy xalqlarning umumiy adabiy tilini yaratişga, til birligiga aloqida e'tibor bergan. Uningça, til va din birligi millatning millat bölişidagi eng muhim omillardan sanalgan. «Tilda, fikrda, işda birlik» sözlari gaz.ga şior qilib olingan. Gaz. da dunyo xabarlari, Rossiya musulmonlari hayoti, maşğur kişilar gurmuşi, turk dunyosi adabiyoti namunalari kabi doimiy mavzulardan oldiqoçdi hangomalar, reklamae'lonlargaça berib borilgan. Lekin Turkiston tarixi, kundalik ğayoti, maktabmaorifi, til va adabiyoti, umumiy milliyfikriy uyğonişidagi har bir yangilik gaz.ning hamişa diqqat markazida turgan. Gaz. tarkibida «T.» bosmaxonasi ham faoliyat körsatgan. Bosmaxonada yuzga yaqin turlituman risolalar çop etilgan.
Ld.: Gankeviç V., Na slujbe pravde i prosveşeniyu, Simferopol, 2000.
Şohruh Qosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ТАРЖИМОН» — Боқчасаройда Исмоил Гаспринский муҳаррирлигида чоп этилган газета. 1сони 1883 й. 10 апр. да чиққан ва шартномага кўра икки — маҳаллий ва рус тилида бўлиб, бири иккинчисининг айнан таржимасидан иборат бўлган. Кейинчалик И. Гаспринский мавзулар доирасидан таржималар нисбати ва кўламигача ўзгартириб боришга ва газ.ни туркислом дунёсининг, айниқса Россия мусулмонларининг чинакам миллий газ.сига айлантиришга эришган. Газ. 1914 й. 11 сент. — Исмоилбек Гаспринский вафотига қадар унинг ноширлиги ва муҳаррирлигида чиққан. Сўнг бу ишни ўғли Рифъат ва сафдоши Ҳасан Сабрий давом эттирганлар. «Т.» дастлабки йилларда ҳафтада 1, 1903 й.дан — 2, 1905 й.дан — 3 марта чиққан. 1912 й.дан кундалик газ. га айланган. Жами 2826 сони чиққан. Газ.га 1905 й.да «Олами нисвон» («Аёллар олами»), 1910 й.дан «Олами сибён» («Болалар олами») газлари илова сифатида чиқарилган. Обуначилари 5000 тагача етган. «Т.»нинг муштарийлари Туркистонда ҳам кўпчиликни ташкил қилган.
Газ. туркий халқларнинг умумий адабий тилини яратишга, тил бирлигига алоқида эътибор берган. Унингча, тил ва дин бирлиги миллатнинг миллат бўлишидаги энг муҳим омиллардан саналган. «Тилда, фикрда, ишда бирлик» сўзлари газ.га шиор қилиб олинган. Газ. да дунё хабарлари, Россия мусулмонлари ҳаёти, машғур кишилар гурмуши, турк дунёси адабиёти намуналари каби доимий мавзулардан олдиқочди ҳангомалар, рекламаэълонларгача бериб борилган. Лекин Туркистон тарихи, кундалик ғаёти, мактабмаорифи, тил ва адабиёти, умумий миллийфикрий уйғонишидаги ҳар бир янгилик газ.нинг ҳамиша диққат марказида турган. Газ. таркибида «Т.» босмахонаси ҳам фаолият кўрсатган. Босмахонада юзга яқин турлитуман рисолалар чоп этилган.
Лд.: Ганкевич В., На службе правде и просвещению, Симферополь, 2000.
Шоҳруҳ Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.