Taroqlilar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143-b. — ziyouz.com
Taroqlilar (Ctenophora) — dengiz umurtqasizlari tipi. Tanasi şaffof, dildiroq, oval, tuxumsimon, çöziq silindrsimon yoki boşqa şaklda. Tanasining bir uçida oğiz teşigi, 2uçida muvozanat organi (statotsist) joylaşgan. Tana devori böşliqiçlilar singari ektoderma va entodermadan iborat. Ektoderma bilan entoderma oraliğida dildiroq mezogliy (strukturasiz qavat) böladi. Umumiy tuzilişi radial simmetriyaga moye keladi. Oğiz teşigi halqumga oçiladi; halqum oşqozon bilan boğlangan. Oşqozondan radial naylar tarqalgan. Bu naylar T. tanasi çetiga kelib tana böylab joylaşgan 8 qator meridional naylarga ulanib ketadi. Meridional naylar böylab qarakat organlari — 8 qator taroqsimon plastinkalar joylaşgan. Har bir taroqsimon plastinka qator bölib bir-biriga yopişgan kiprikçalardan iborat.
T. germafrodit. Tuxumdan kiprikli liçinka çiqadi. 1 sinf (taroklilar) 2 ta kenja sinf (paypaslagiçlilar va paypaslagiçsizlar)ni öz içiga oladi. 100 ga yaqin turi ma'lum. Barça dengizlarda uçraydi; erkin suzib yuruvçi, dengiz tubida örmalovçi yoki ötroq yaşovçi hayvonlar. Asosan, plankton, ba'zan baliqlar uvildiriği va çavoqlari bilan oziqlanadi. Öljasini oğzi yoki uzun paypaslagiçlari bilan yopiştirib oladi. T. treskasi mon baliklar uçun oziq. Keng tarqalgan turi beroyo boşqa T.ni yeydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРОҚЛИЛАР (Ctenophora) — денгиз умуртқасизлари типи. Танаси шаффоф, дилдироқ, овал, тухумсимон, чўзиқ цилиндрсимон ёки бошқа шаклда. Танасининг бир учида оғиз тешиги, 2учида мувозанат органи (статоцист) жойлашган. Тана девори бўшлиқичлилар сингари эктодерма ва энтодермадан иборат. Эктодерма билан энтодерма оралиғида дилдироқ мезоглий (структурасиз қават) бўлади. Умумий тузилиши радиал симметрияга мое келади. Оғиз тешиги ҳалқумга очилади; ҳалқум ошқозон билан боғланган. Ошқозондан радиал найлар тарқалган. Бу найлар Т. танаси четига келиб тана бўйлаб жойлашган 8 қатор меридионал найларга уланиб кетади. Меридионал найлар бўйлаб қаракат органлари — 8 қатор тароқсимон пластинкалар жойлашган. Ҳар бир тароқсимон пластинка қатор бўлиб бир-бирига ёпишган киприкчалардан иборат.
Т. гермафродит. Тухумдан киприкли личинка чиқади. 1 синф (тароклилар) 2 та кенжа синф (пайпаслагичлилар ва пайпаслагичсизлар)ни ўз ичига олади. 100 га яқин тури маълум. Барча денгизларда учрайди; эркин сузиб юрувчи, денгиз тубида ўрмаловчи ёки ўтроқ яшовчи ҳайвонлар. Асосан, планктон, баъзан балиқлар увилдириғи ва чавоқлари билан озиқланади. Ўлжасини оғзи ёки узун пайпаслагичлари билан ёпиштириб олади. Т. трескаси мон баликлар учун озиқ. Кенг тарқалган тури бероё бошқа Т.ни ейди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.