Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Taroz

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139-b. — ziyouz.com

    Taroz TAROZ, Talas (1936 y.gaça Avliyoota, 1936—1938 y.larda Mirzoyan, 1938 y.dan Jambul, 1998 y.dan Taroz) — Krzoğiston Respublikasi Jambul viloyatidagi qad. şahar, viloyatning ma'muriy markazi. Olmaotadan 545 km ğarbda, Talas daryosini t.y. kesib ötgan joyda. Aholisi 325 ming kişiga yaqin (2003).

    Arxeologik ma'lumotlarga köra, T. taxm. 5-a.da vujudga kelgan. Dastlab, vizantiyaliq elçi Zemarx tomonidan 568 y. qayd etilgan. Şahar arab, fors manbalarida Talas, Taroz, Yangi nomlari bilan tilga olingan (8— 18-a.lar).

    Qad.da Taroz Talas daryosi yoqasida joylaşgan. U qal'a, şahriston va raboddan iborat bölgan. 7-a.da T. muhim savdo markazi. 751 y. T. yaqinida Talas jangi bölib ötgan. 9-a. oxiridan Somoniylar, 10-a. oxiridan Qoraxoniylar davlati tarkibida. 12-a. oxiridan boşlab Qoraxitoylar va Möğullar istilosidan ança şikastlangan T. tanazzulga uçray boşlagan. 16-a. boşida şaharda ğayot barham topgan. T.da ötkazilgan qazişmalar çoğida zarduştiylarning ossuariylarda kömilgan qabrlari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan 11 — 12-a.larga oid hammom, korizlar (suv ötkazgiç) topilgan. 19-a.da Avliyoota qal'asi qurilgan. 1864 y.da T.ni Rossiya qöşinlari bosib olgan. 1920 y.dan Qozoğiston tarkibida.

    T. kimyo (fosfor, mineral ögitlar), yengil va oziq-ovqat (çarmpoyabzal kti, jun fkasi, mebel, tikuvçilik, attorlik fkalari, xrom va rezina buyumlari zdlari, şakarqand, göşt va spirt, araq ktlari, vino, sut, baliq, pivo zdlari) sanoatining muğim markazi. Maşinasozlik (kommunal asbobuskunalari, qişloq xöjaligi. maşinalariga ehtiyot qismlar, agregatta'mirlaş zdlari va b.), quriliş materiallari sanoatlari rivojlanmoqda. T.da 3 oliy öquv yurti (yengil va oziq-ovqat sanoati texnologiya inti, gidromelioratsiyaquriliş va ped. intlari), ölkaşunoslik muzeyi, drama teatri bor. Şahar aeroporti, t.y. va avtovokzallar işlab turibdi.

    T.dan 18 km jan.garbda noyob me'moriy obidalar: Babaji xotun maqbarasi (10— 11-a.lar) va Oyşabibi maqbarasi (11 —12-a.lar) saklangan.

    Ad.: Bernştam A.N., Pamyatniki starini Talasskoy dolini, AlmaAta, 1941; Senigova T.N., Srednevekoviy Taraz, AlmaAta, 1972.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ТАРОЗ, Талас (1936 й.гача Авлиёота, 1936—1938 й.ларда Мирзоян, 1938 й.дан Жамбул, 1998 й.дан Тароз) — Крзоғистон Республикаси Жамбул вилоятидаги қад. шаҳар, вилоятнинг маъмурий маркази. Олмаотадан 545 км ғарбда, Талас дарёсини т.й. кесиб ўтган жойда. Аҳолиси 325 минг кишига яқин (2003).

    Археологик маълумотларга кўра, Т. тахм. 5-а.да вужудга келган. Дастлаб, византиялиқ элчи Земарх томонидан 568 й. қайд этилган. Шаҳар араб, форс манбаларида Талас, Тароз, Янги номлари билан тилга олинган (8— 18-а.лар).

    Қад.да Тароз Талас дарёси ёқасида жойлашган. У қалъа, шаҳристон ва рабоддан иборат бўлган. 7-а.да Т. муҳим савдо маркази. 751 й. Т. яқинида Талас жанги бўлиб ўтган. 9-а. охиридан Сомонийлар, 10-а. охиридан Қорахонийлар давлати таркибида. 12-а. охиридан бошлаб Қорахитойлар ва Мўғуллар истилосидан анча шикастланган Т. таназзулга учрай бошлаган. 16-а. бошида шаҳарда ғаёт барҳам топган. Т.да ўтказилган қазишмалар чоғида зардуштийларнинг оссуарийларда кўмилган қабрлари, деворий расмлар билан безатилган 11 — 12-а.ларга оид ҳаммом, коризлар (сув ўтказгич) топилган. 19-а.да Авлиёота қалъаси қурилган. 1864 й.да Т.ни Россия қўшинлари босиб олган. 1920 й.дан Қозоғистон таркибида.

    Т. кимё (фосфор, минерал ўгитлар), енгил ва озиқ-овқат (чармпойабзал кти, жун фкаси, мебель, тикувчилик, атторлик фкалари, хром ва резина буюмлари здлари, шакарқанд, гўшт ва спирт, арақ ктлари, вино, сут, балиқ, пиво здлари) саноатининг муғим маркази. Машинасозлик (коммунал асбобускуналари, қишлоқ хўжалиги. машиналарига эҳтиёт қисмлар, агрегаттаъмирлаш здлари ва б.), қурилиш материаллари саноатлари ривожланмоқда. Т.да 3 олий ўқув юрти (енгил ва озиқ-овқат саноати технология инти, гидромелиорацияқурилиш ва пед. интлари), ўлкашунослик музейи, драма театри бор. Шаҳар аэропорти, т.й. ва автовокзаллар ишлаб турибди.

    Т.дан 18 км жан.гарбда ноёб меъморий обидалар: Бабажи хотун мақбараси (10— 11-а.лар) ва Ойшабиби мақбараси (11 —12-а.лар) сакланган.

    Ад.: Бернштам А.Н., Памятники старины Таласской долины, АлмаАта, 1941; Сенигова Т.Н., Средневековый Тараз, АлмаАта, 1972.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.