Tarozi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140-b. — ziyouz.com
Tarozi — jismga ta'sir etuvçi ogirlik kuçi asosida jismlar vaznini aniqlaydigan asbob. T. qad. ölçaş asboblaridan. Ikki yelkali va tarelkasimon pallali oddiy T. qad. Bobilda mil. av. 2,5 ming yillikda va Misrda mil. av. 2 ming yillikda paydo bölgan. Savdo, i. ç. va fanning rivojlanişi bilan T. astasekin takomillaşib borgan. T.ning umumiy maqsadlarga möljallangan, namuna (etalon; toşlarni tekşiriş uçun) va lab. (analitik, mikroanalitik, namuna anikdanadigan va b.) turlari bor. Işlaş tarzi böyiça riçagli, elektrometrik, gidrostatik, gidravlik va prujinali xillarga bölinadi. Tortiş çegarasi böyiça umumiy maqsad uçun möljallangan T.ning stol ustiga örnatiladigan — 50 kg gaça, köçma — 50 kg dan 6 t gaça, muqim (vagonetka, avtomobil, vagon, elevatorbunkerlarni tortiş uçun) — 5t dan 200 t gaça yukni torta oladigan xillari bor (rasmga k,.).
T.larning barça xillari uşbu körsatkiçlar bilan tavsiflanadi: 1) çegaraviy tortiş kuçi — metrologik körsatkiçlarini buzmagan holda T. çidaşi mumkin bölgan eng katta statik nagruzka; 2) bölinmalari qiymati — şkalaning bir bölimi özgarişiga moye vazn; 3) tortişda yöl qöyiladigan xatolar çegarasi — bir galgi tortilgan vazn bilan haqiqiy vazn orasidagi farq; 4) tortişlar paytida şkala körsatişidagi yöl qöyiladigan farqlar — bir jismning özini har gal tortib körganda vazni har xil çiqişi. Şu körsatkiçlar T.ning sifatini va sinfini belgilaydigan omillar hisoblanadi. Hozir yukning ham vaznini, ham qiymatini xaridorga körsatib turadigan elektron T.lar köproq qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРОЗИ — жисмга таъсир этувчи огирлик кучи асосида жисмлар вазнини аниқлайдиган асбоб. Т. қад. ўлчаш асбобларидан. Икки елкали ва тарелкасимон паллали оддий Т. қад. Бобилда мил. ав. 2,5 минг йилликда ва Мисрда мил. ав. 2 минг йилликда пайдо бўлган. Савдо, и. ч. ва фаннинг ривожланиши билан Т. астасекин такомиллашиб борган. Т.нинг умумий мақсадларга мўлжалланган, намуна (эталон; тошларни текшириш учун) ва лаб. (аналитик, микроаналитик, намуна аникданадиган ва б.) турлари бор. Ишлаш тарзи бўйича ричагли, электрометрик, гидростатик, гидравлик ва пружинали хилларга бўлинади. Тортиш чегараси бўйича умумий мақсад учун мўлжалланган Т.нинг стол устига ўрнатиладиган — 50 кг гача, кўчма — 50 кг дан 6 т гача, муқим (вагонетка, автомобиль, вагон, элеваторбункерларни тортиш учун) — 5т дан 200 т гача юкни торта оладиган хиллари бор (расмга к,.).
Т.ларнинг барча хиллари ушбу кўрсаткичлар билан тавсифланади: 1) чегаравий тортиш кучи — метрологик кўрсаткичларини бузмаган ҳолда Т. чидаши мумкин бўлган энг катта статик нагрузка; 2) бўлинмалари қиймати — шкаланинг бир бўлими ўзгаришига мое вазн; 3) тортишда йўл қўйиладиган хатолар чегараси — бир галги тортилган вазн билан ҳақиқий вазн орасидаги фарқ; 4) тортишлар пайтида шкала кўрсатишидаги йўл қўйиладиган фарқлар — бир жисмнинг ўзини ҳар гал тортиб кўрганда вазни ҳар хил чиқиши. Шу кўрсаткичлар Т.нинг сифатини ва синфини белгилайдиган омиллар ҳисобланади. Ҳозир юкнинг ҳам вазнини, ҳам қийматини харидорга кўрсатиб турадиган электрон Т.лар кўпроқ қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.