Tarqatiş qutisi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145-b. — ziyouz.com
Tarqatiş qutisi (avtomobillarda) — köp ökli avtomobilning yetakçi ğildiraklariga burovçi momentni uzatiş uçun möljallangan mexanizmi. Qismlari: karter, yetakçi val, oraliq val, yetaklanuvçi val va old köprik yuritmasi vali. Vazifasiga qarab, T.q.da tezlikni qöşimça pasaytiruvçi uzatma bölişi yoki bölmasligi mumkin. Tezlikni qöşimça pasaytiruvçi uzatmada uzatişlar sonini oşiruvçi şesternyalar juftligi mavjud. U avtomobilning yetakçi ğildiraklaridagi tortiş kuçini yanada oşirişga imkon beradi. Odatda, T.q. tezliklar qutisi orqasiga örnatiladi va unga kardanli val (taqsimlaş vali) orqali ulanadi. Murakkabroq T. q.daökdararo differensial qöllanadi. U old va orqa köpriklar yuritmasi vallariga har xil tezliklarda aylanişga imkon beradi. Bu esa burilişlarda old ğildiraklarning sirpanişini bartaraf qiladi. T.q.ni almaşlab ulaş mexanizmining işi tezliklar qutisi almaşlab ulaş mexanizminikiga öxşaydi. T.q.ga transmissiya moyi quyib turiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАРҚАТИШ ҚУТИСИ (автомобилларда) — кўп ўкли автомобилнинг етакчи ғилдиракларига буровчи моментни узатиш учун мўлжалланган механизми. Қисмлари: картер, етакчи вал, оралиқ вал, етакланувчи вал ва олд кўприк юритмаси вали. Вазифасига қараб, Т.қ.да тезликни қўшимча пасайтирувчи узатма бўлиши ёки бўлмаслиги мумкин. Тезликни қўшимча пасайтирувчи узатмада узатишлар сонини оширувчи шестернялар жуфтлиги мавжуд. У автомобилнинг етакчи ғилдиракларидаги тортиш кучини янада оширишга имкон беради. Одатда, Т.қ. тезликлар қутиси орқасига ўрнатилади ва унга карданли вал (тақсимлаш вали) орқали уланади. Мураккаброқ Т. қ.даўкдараро дифференциал қўлланади. У олд ва орқа кўприклар юритмаси валларига ҳар хил тезликларда айланишга имкон беради. Бу эса бурилишларда олд ғилдиракларнинг сирпанишини бартараф қилади. Т.қ.ни алмашлаб улаш механизмининг иши тезликлар қутиси алмашлаб улаш механизминикига ўхшайди. Т.қ.га трансмиссия мойи қуйиб турилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.