Tarqoq elementlar

Tarqoq elementlar - tabiatda, asosan, yöldoş elementlar sifatida turli minerallarda uçraydigan va b. metall rudalaridan yoki foydali qazilmalar (kumir, tuz, fosforit va b.)dan yölyölakay ajratib olinadigan kimyoviy elementlar (rubidiy, kadmiy, seziy, galliy, indiy, talliy, germaniy, gafniy, vanadiy, selen, tellur, reniy) guruhi. T.e. tabiatda juda kam uçraydi. T.e. boşqa minerallar tarkibida quyidagi: «yetakçi» elementining izomorf örin almaşinişi (mas., gafniy, sirkonli minerallarda); faqat mikrozond laş yordamida aniklanişi mumkin bölgan mikrominerallar (mas., piritdagi telluridlar); «tuproqsimon» amorf minerallar yuzasiga şimilgan sorblaşgan qöşimçalar (mas., montmorillonitdagi vanadiy, limonitdagi selen); metalloorganik birikmalar (mas., kömirlarda) hosil bölişi; kristall panjaralarning nuqsonlarida T.e.ning joylaşişi şakllarida uçraşi mumkin. T.e. Yer pöstida nisbatan köproq mikdorda uçraganda ham, odatda, mustaqil minerallar hosil qilmaydi. Faqat ma'lum hollardagina T.e. (Sc, Tl, Ge, V, Se, Te, va Cd) öz minerallarini hosil qilişi mumkin. Ularning boşqa elementlar orasida tarqoqdigi yoki öz minerallarining vujudga kelişi tabiiy jarayonlarda T.e. konsentratsiyalarining özaro nisbati va ularning keng tarqalgan geokimyoviy analoglari bilan aniklanadi. Mas., kadmiy sinkning geokimyoviy analogi bölib, çuqur zonalarda doim sink minerallari orasida tarqaladi va ulardan ajratib olinadi, ammo oksidlaniş zonasida Cd va Zn ning bölinişi sodir böladi. Bunda Zn çiqib ketib, Cd esa öz birikmalari şaklida yiğiladi (monteponid CdO, (grikonit CdS, otavit CdCO3, selenid CdSe). Örta Osiyoda T.e.ning yuqori birikmali rudalari (reniy, indiy, germaniy, tellur, nodir yer elementlari va b.) uçraydi.