Tarya Xalonen
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com
Xalonen Tarya XALONEN (Halonen) Tarya (1943. 24.12, Xelsinki) — Finlyandiya davlat arbobi. Xelsinki universitetini tugatgan. Yuridik fanlari nomzodi (1968). Faoliyatini Finlyandiya talabalar milliy uyuşmasi kotibligidan boşlagan. 1970-y.larda Finlyandiya kasaba uyuşmalari markaziy taşkilotida advokat, Finlyandiya boş vaziri huzurida parlament kotibi, 1979 y.dan parlamentda Finlyandiya sotsialdemokratik partiyasidan deputat. 1985 y.dan parlamentning ijtimoiy masalalar böyiça komissiyasi raisi, 1987 y.dan Finlyandiya ijtimoiy ta'minot va soğliqni saqlaş ikkinçi vaziri, adliya vaziri (1990—91), 1995 y.dan taşqi işlar vaziri. 2000 y. 6 fev. dan Finlyandiya Respublikasi prezidenta. XALS, Gals (Hals) Frans (taxm. 1581—85, Antverpen — 1666.28.6, Xarlem) — golland rassomi, portret ustasi; Yevropa realistik san'atining yirik namoyandasi. X. ijodida burjua inqilobi ğalabasidan keyin yuzaga kelgan golland san'atiga xos bölgan kötarinkilik, hayot zavqi va demokratizm öz aksini topgan; rassom böyoq doğlarini erkin qöllaş orqali inson ruhiyatini tasvirlaş kölamini kengaytirdi, köproq tasvirlanayotgan şaxsning içki ruhiyatidagi yorkin lahzani badiiy muhrlaşga intildi. 20-y.larda portretlar bilan bir qatorda janrli lavhalar ham yaratdi, muqaddas zotlar real hayotdan olingan oddiy odamlar qiyofasida tasvirlandi («Yevangelist Luka», «Yevangelist Matfey», taxm. 1623—25 y.lar), golland jamiyatidagi ijtimoiy tiplar obrazlari galereyasi yuzaga keldi («V. van Xeytxeyzen», taxm. 1625—26; «Löli», «Mulat», taxm. 1630 va b.). Guruh portretlar ustida izlangan rassom tasvirlariga hayotiylik va haqqoniylik baxş etdi («Avliyo Adrian öqçilar rotasi zobitlari guruh portreti», 1633; «Avliyo Georgiy öqçilar rotasi zobitlari», 1639 va b.). 40-y.lardan portretlarida psixologik holatlar çuqurlaşdi («Avliyo Yelizaveta kasalxonasi regentlari», 1641), asarlari koloritida kumuşeimon kulrang tuslar ortib bordi. Sönggi davrlarda yaratilgan oq va qora ranglar keskinligiga asoslangan asarlarida çorasizlik va tuşkunlik kayfiyatlari közga taşlanadi («Qariyalar uyi regentlari», 1664). X. ijodi Ğarbiy Yevropa realistik san'atining çökqilaridan biri bölib qoldi. Şogirdlari orasida A. Brauer, akauka A. va I. Ostadelar, Ya. Sten va b. bor. Asarlarinint köp qismi Xarlemdagi X. muzeyida sakdanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХАЛОНЕН (Halonen) Тарья (1943. 24.12, Хельсинки) — Финляндия давлат арбоби. Хельсинки университетини тугатган. Юридик фанлари номзоди (1968). Фаолиятини Финляндия талабалар миллий уюшмаси котиблигидан бошлаган. 1970-й.ларда Финляндия касаба уюшмалари марказий ташкилотида адвокат, Финляндия бош вазири ҳузурида парламент котиби, 1979 й.дан парламентда Финляндия социалдемократик партиясидан депутат. 1985 й.дан парламентнинг ижтимоий масалалар бўйича комиссияси раиси, 1987 й.дан Финляндия ижтимоий таъминот ва соғлиқни сақлаш иккинчи вазири, адлия вазири (1990—91), 1995 й.дан ташқи ишлар вазири. 2000 й. 6 фев. дан Финляндия Республикаси президента. ХАЛС, Гальс (Hals) Франс (тахм. 1581—85, Антверпен — 1666.28.6, Харлем) — голланд рассоми, портрет устаси; Европа реалистик санъатининг йирик намояндаси. X. ижодида буржуа инқилоби ғалабасидан кейин юзага келган голланд санъатига хос бўлган кўтаринкилик, ҳаёт завқи ва демократизм ўз аксини топган; рассом бўёқ доғларини эркин қўллаш орқали инсон руҳиятини тасвирлаш кўламини кенгайтирди, кўпроқ тасвирланаётган шахснинг ички руҳиятидаги ёркин лаҳзани бадиий муҳрлашга интилди. 20-й.ларда портретлар билан бир қаторда жанрли лавҳалар ҳам яратди, муқаддас зотлар реал ҳаётдан олинган оддий одамлар қиёфасида тасвирланди («Евангелист Лука», «Евангелист Матфей», тахм. 1623—25 й.лар), голланд жамиятидаги ижтимоий типлар образлари галереяси юзага келди («В. ван Хейтхейзен», тахм. 1625—26; «Лўли», «Мулат», тахм. 1630 ва б.). Гуруҳ портретлар устида изланган рассом тасвирларига ҳаётийлик ва ҳаққонийлик бахш этди («Авлиё Адриан ўқчилар ротаси зобитлари гуруҳ портрети», 1633; «Авлиё Георгий ўқчилар ротаси зобитлари», 1639 ва б.). 40-й.лардан портретларида психологик ҳолатлар чуқурлашди («Авлиё Елизавета касалхонаси регентлари», 1641), асарлари колоритида кумушеимон кулранг туслар ортиб борди. Сўнгги даврларда яратилган оқ ва қора ранглар кескинлигига асосланган асарларида чорасизлик ва тушкунлик кайфиятлари кўзга ташланади («Қариялар уйи регентлари», 1664). X. ижоди Ғарбий Европа реалистик санъатининг чўкқиларидан бири бўлиб қолди. Шогирдлари орасида А. Брауэр, акаука А. ва И. Остаделар, Я. Стен ва б. бор. Асарларининт кўп қисми Харлемдаги X. музейида сакданади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.