Taşbih
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 173–174-b. — ziyouz.com
Taşbih (arab. — öxşatiş) — şe'riy san'atning biri, sözlarda ifodalangan ikki yoki undan ortiq narsa, hodisa yoki xususiyatni ular örtasida mavjud bölgan biror öxşaşlik, umumiylik nuqtai nazaridan qiyoslaş. T. 4 qismdan — muşabbah (öxşatilgan narsa), muşabbahunbeh (öxşatayotgan narsa), adoti taşbih (öxşatiş vositalari), vajhi taşbih (öxşatiş sababi) dan iborat. Mas., «Alişer şijoatda arelondek edi» jumlasida Alişer — muşabbah, arelon — muşabbahunbeh, dek — adoti T., şijoat — vajhi T.dir. Öxşatilayotgan narsa yoki hodisalarning bir-biri bilan kay darajada moye tuşişiga qarab taşbihi tom (töliq T.) va töliq bölmagan T.ga bölinadi. T. tuzilişi va xususiyatlariga köra taşbihi sarih (oçiq öxşatiş), T.i maşrut (şartli öxşatiş), T.i tafzil (çekiniş yöli bilan öxşatiş), T.i aks (teskari öxşatiş), T.i tasviya (barobar öxşatiş), T. i musalsal (ketma-ket öxşatiş), T. i kinoyat (kinoya yöli bilan öxşatiş), T. i mö'kad (ta'kid yöli bilan öxşatiş), T.i muzmar kabi körinişlarga ega.
T. köpinça boşqa san'atlar bilan aralaş holda keladi. Bir qator şe'riy san'atlar esa bevosita T. zaminida paydo böladi. T. faqat söz öyini sifatida emas, balki ijodkor ğoyalarini badiiy yorqin ifodalaşga xizmat kiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАШБИҲ (араб. — ўхшатиш) — шеърий санъатнинг бири, сўзларда ифодаланган икки ёки ундан ортиқ нарса, ҳодиса ёки хусусиятни улар ўртасида мавжуд бўлган бирор ўхшашлик, умумийлик нуқтаи назаридан қиёслаш. Т. 4 қисмдан — мушаббаҳ (ўхшатилган нарса), мушаббаҳунбеҳ (ўхшатаётган нарса), адоти ташбиҳ (ўхшатиш воситалари), важҳи ташбиҳ (ўхшатиш сабаби) дан иборат. Мас., «Алишер шижоатда арелондек эди» жумласида Алишер — мушаббаҳ, арелон — мушаббаҳунбеҳ, дек — адоти Т., шижоат — важҳи Т.дир. Ўхшатилаётган нарса ёки ҳодисаларнинг бир-бири билан кай даражада мое тушишига қараб ташбиҳи том (тўлиқ Т.) ва тўлиқ бўлмаган Т.га бўлинади. Т. тузилиши ва хусусиятларига кўра ташбиҳи сариҳ (очиқ ўхшатиш), Т.и машрут (шартли ўхшатиш), Т.и тафзил (чекиниш йўли билан ўхшатиш), Т.и акс (тескари ўхшатиш), Т.и тасвия (баробар ўхшатиш), Т. и мусалсал (кетма-кет ўхшатиш), Т. и киноят (киноя йўли билан ўхшатиш), Т. и мўъкад (таъкид йўли билан ўхшатиш), Т.и музмар каби кўринишларга эга.
Т. кўпинча бошқа санъатлар билан аралаш ҳолда келади. Бир қатор шеърий санъатлар эса бевосита Т. заминида пайдо бўлади. Т. фақат сўз ўйини сифатида эмас, балки ижодкор ғояларини бадиий ёрқин ифодалашга хизмат килади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.