Tasmali uzatma
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152-b. — ziyouz.com
Tasmali uzatma - maşina mexanizmlarida aylanma harakatni bir valdan ikkinçi valga tasma yordamida uzatuvçi mexanizm. Vallarga örnatilgan şkivlar va tasmalardan iborat. Tasma bilan şkiv orasida hosil böluvçi işqalaniş kuçi hisobiga tasma yetakçi şkivdan yetaklanuvçi şkivga burovçi moment uzatadi. Tasmalarning tipiga qarab, T.u. yassi, ponasimon, doiraviy kesimli va b. tasmali xillarga bölinadi (rasmga k,.). Yassi va doiraviy T.u.da bitta, ponasimon T.u.da esa bir neça (odatda, kamida 6—8 ta) tasma işlatiladi. T.u. oddiyligi, tannarxining pastligi, harakatni ança uzok. (15 m va undan ortiq) masofaga uzata olişi, şovqinsiz işlaşi, mexanizmlarni ortiqça zöriqişdan saklaşi va b. xususiyatlari bilan boşqa uzatmalardan farq qiladi; tasmalarning tez yeyilişi, uzilişi, ölçami kattaligi, val va şkivlarga katta kuç tuşişi, uzatiş nisbatining doimiy emasligi va b. uning kamçiligidir. T.u., 30 kVt dan bir neça yuz kVt gaça quvvat uzatişda qöllaniladi. T.u. avtomobillar, stanoklar, tikuv maşinalari va b.da işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАСМАЛИ УЗАТМА - машина механизмларида айланма ҳаракатни бир валдан иккинчи валга тасма ёрдамида узатувчи механизм. Валларга ўрнатилган шкивлар ва тасмалардан иборат. Тасма билан шкив орасида ҳосил бўлувчи ишқаланиш кучи ҳисобига тасма етакчи шкивдан етакланувчи шкивга буровчи момент узатади. Тасмаларнинг типига қараб, Т.у. ясси, понасимон, доиравий кесимли ва б. тасмали хилларга бўлинади (расмга к,.). Ясси ва доиравий Т.у.да битта, понасимон Т.у.да эса бир неча (одатда, камида 6—8 та) тасма ишлатилади. Т.у. оддийлиги, таннархининг пастлиги, ҳаракатни анча узок. (15 м ва ундан ортиқ) масофага узата олиши, шовқинсиз ишлаши, механизмларни ортиқча зўриқишдан саклаши ва б. хусусиятлари билан бошқа узатмалардан фарқ қилади; тасмаларнинг тез ейилиши, узилиши, ўлчами катталиги, вал ва шкивларга катта куч тушиши, узатиш нисбатининг доимий эмаслиги ва б. унинг камчилигидир. Т.у., 30 кВт дан бир неча юз кВт гача қувват узатишда қўлланилади. Т.у. автомобиллар, станоклар, тикув машиналари ва б.да ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.