Tasmasimon çuvalçanglar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153-b. — ziyouz.com
Tasmasimon çuvalçanglar T A S M A S I M O N ÇUVALÇANGLAR, sestodlar (Cestoda) — yassi çuvalçanglar sinfi. Hayvonlar va odam içagida, ba'zan boşqa organlarida parazitlik qiladi. Gavdasi tasmasimon (nomi şundan), uz. mm ning bir neça uluşidan 30 m gaça, boş (skoleks), böyin va strobiladan iborat. Boşida yopişuv organlari (sörğiçlar, ilmoqlar, xartumlar va b.) joylaşgan. Böyin qismi ösuvçi yoş böğim (proglotid)lardan iborat. Strobilasi, odatda, bir neçtadan önlab, hatto yuzlab böğimlarga bölingan. Jinsiy organlari germafrodit, har bir böğimida bitta yoki bir juftdan böladi. Tanasi botib kirgan kipriksiz epiteliy bilan qoplangan. Içagi bölmaydi, tanasining yuzasi orqali içakdagi suyuq oziqni sörib oladi. Juda serpuşt, ayrim turlari bir yilda 600 mln.gaça tuxum qöyadi. Xöjayin almaştirib rivojlanadi. Tuxumlari içida taşqi muxitda 6 ilmokli onkosfera liçinkalar rivojlanadi. Tuxumlar oraliq xöjayin içagiga tuşganida liçinkasi kon orkali turli organlarga borib, pufak (finna)ga aylanadi. Asosiy xöjayin finnali organ (göşt, jigar va b.)ni yeb, parazitni yuktiradi. Asosiy xöjayin içagida finnadan çiqqan liçinka içak devoriga yopişgaç, yangi böğimlar çiqarib ösadi. Ayrim T.ç. 2 oraliq xöjayinda rivojlanadi. 9—10 turkum, 3000 ga yaqin turi bor. Tibbiy nuqtai nazardan qoramol tasmasimon çuvalçangi, exinokokk, zanjirsimon tasmali çuvalçanglar, qöy miya qurti, serbar T.ç., ligula va b. katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
Т А С М А С И М О Н ЧУВАЛЧАНГЛАР, цестодлар (Cestoda) — ясси чувалчанглар синфи. Ҳайвонлар ва одам ичагида, баъзан бошқа органларида паразитлик қилади. Гавдаси тасмасимон (номи шундан), уз. мм нинг бир неча улушидан 30 м гача, бош (сколекс), бўйин ва стробиладан иборат. Бошида ёпишув органлари (сўрғичлар, илмоқлар, хартумлар ва б.) жойлашган. Бўйин қисми ўсувчи ёш бўғим (проглотид)лардан иборат. Стробиласи, одатда, бир нечтадан ўнлаб, ҳатто юзлаб бўғимларга бўлинган. Жинсий органлари гермафродит, ҳар бир бўғимида битта ёки бир жуфтдан бўлади. Танаси ботиб кирган киприксиз эпителий билан қопланган. Ичаги бўлмайди, танасининг юзаси орқали ичакдаги суюқ озиқни сўриб олади. Жуда серпушт, айрим турлари бир йилда 600 млн.гача тухум қўяди. Хўжайин алмаштириб ривожланади. Тухумлари ичида ташқи мухитда 6 илмокли онкосфера личинкалар ривожланади. Тухумлар оралиқ хўжайин ичагига тушганида личинкаси кон оркали турли органларга бориб, пуфак (финна)га айланади. Асосий хўжайин финнали орган (гўшт, жигар ва б.)ни еб, паразитни юктиради. Асосий хўжайин ичагида финнадан чиққан личинка ичак деворига ёпишгач, янги бўғимлар чиқариб ўсади. Айрим Т.ч. 2 оралиқ хўжайинда ривожланади. 9—10 туркум, 3000 га яқин тури бор. Тиббий нуқтаи назардан қорамол тасмасимон чувалчанги, эхинококк, занжирсимон тасмали чувалчанглар, қўй мия қурти, сербар Т.ч., лигула ва б. катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.