Tasnif
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 154-b. — ziyouz.com
Tasnif (arab. — saralaş, tartibga soliş), klassifikatsiya — ilm yoki inson faoliyatining biror soqasiga oid özaro bir xil tuşunçalar sistemasi. T. har bir fanga xos muhim mantiqiy amal bölib, uning vositasida şu fan doirasida töplangan bilimlar qat'iy tartibga solinadi. Fanni örganişda bunday T. qulaylik tuğdiradi. T.da bölinuvçi va böluvçi tuşunçalar özining qat'iy örniga ega böladi. T. natijasida fanda muxim ahamiyat kasb etuvçi jadvallar, çizmalar, grafiklar, kodekslar vujudga keladi. Tabiiy va sun'iy T.lar bir-biridan farq qiladi. Tabiiy T. obyekt larning muhim belgilariga asoslanadi (mas., kimyoviy elementlarning davriy sistemasi). U i.t.ning natijasi va muhim vositasi bölib, biliş jarayonida katta ahamiyatga ega. Sun'iy T. asosida obyekt larning nomuhim belgilari yotadi va turli-tuman predmetlarni tartibga soliş uçun xizmat qiladi (mas., kutubxonada kitoblarni alfavit böyiça joylaştiriş). T.da mantiqdagi böliş qoidalariga qat'iy rioya qiliş lozim. T.laş davr ötişi bilan örganilayotgan obyekt haqidagi bilimlarimizning rivojlanişiga moye ravişda takomillaştirib, tuzatilib, rivojlantirilib boriladi. T.laş har bir tuşunçaning tafakkur tizimidagi örnini aniqlab beradi. T.laş natijasida hosil bölgan bilim predmetning asosiy xususiyatlari hamda ular örtasidagi munosabatlarni aniqlaşga imkon yaratadi va bu bilimlar tartibga solingan bilim hisoblanadi.
Bilimlarning kelib çiqişi, ilmlar tartibi, strukturasi va özaro munosabatini örganişda fanlar T.i muhim ahamiyatga ega bölib, bu masala bilan ötmişda köp olimlar, jumladan, Aristotel, Forobiy, Ibn Sino, F. Bekon, Dekart, Mil, Spenser, Kant şuğullangan.
Baxtiyor Törayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАСНИФ (араб. — саралаш, тартибга солиш), классификация — илм ёки инсон фаолиятининг бирор соқасига оид ўзаро бир хил тушунчалар системаси. Т. ҳар бир фанга хос муҳим мантиқий амал бўлиб, унинг воситасида шу фан доирасида тўпланган билимлар қатъий тартибга солинади. Фанни ўрганишда бундай Т. қулайлик туғдиради. Т.да бўлинувчи ва бўлувчи тушунчалар ўзининг қатъий ўрнига эга бўлади. Т. натижасида фанда мухим аҳамият касб этувчи жадваллар, чизмалар, графиклар, кодекслар вужудга келади. Табиий ва сунъий Т.лар бир-биридан фарқ қилади. Табиий Т. объект ларнинг муҳим белгиларига асосланади (мас., кимёвий элементларнинг даврий системаси). У и.т.нинг натижаси ва муҳим воситаси бўлиб, билиш жараёнида катта аҳамиятга эга. Сунъий Т. асосида объект ларнинг номуҳим белгилари ётади ва турли-туман предметларни тартибга солиш учун хизмат қилади (мас., кутубхонада китобларни алфавит бўйича жойлаштириш). Т.да мантиқдаги бўлиш қоидаларига қатъий риоя қилиш лозим. Т.лаш давр ўтиши билан ўрганилаётган объект ҳақидаги билимларимизнинг ривожланишига мое равишда такомиллаштириб, тузатилиб, ривожлантирилиб борилади. Т.лаш ҳар бир тушунчанинг тафаккур тизимидаги ўрнини аниқлаб беради. Т.лаш натижасида ҳосил бўлган билим предметнинг асосий хусусиятлари ҳамда улар ўртасидаги муносабатларни аниқлашга имкон яратади ва бу билимлар тартибга солинган билим ҳисобланади.
Билимларнинг келиб чиқиши, илмлар тартиби, структураси ва ўзаро муносабатини ўрганишда фанлар Т.и муҳим аҳамиятга эга бўлиб, бу масала билан ўтмишда кўп олимлар, жумладан, Аристотель, Форобий, Ибн Сино, Ф. Бэкон, Декарт, Миль, Спенсер, Кант шуғулланган.
Бахтиёр Тўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.