Taspar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com
Taspar (Xitoy manbalarida Tobo xoqon, asli turkiy ismi Arslon) (?— 581) — turk xoqonlaridan biri (572— 581). Bumin xoqonning öğli. T. akasi Muğon xoqonning vafotidan söng taxtga çiqqan. T. davrida Turk xoqonligining kuç qudrati eng yuqori poğonaga kötarilgan. Davlat çegaralari ğarbda Qora dengizdan şarqda Manjuriyagaça, şim.da Yenisey daryosidan jan.da Amudaryogaça kengaygan. T. xoqon buddaviylik diniga homiylik qilgan va özi ham şu dinni qabul qilgan. Buddaviylik rohibi Çinagupta ön yil (574—584) özining dindoşlari bilan xoqon qarorgohida yaşagan va tarğibot işlarini olib borgan. Turk tiliga buddaviylikning ba'zi sutralari tarjima qilingan, xoqon qarorgohida esa bir neçta ibodatxona va monastirlar qurilgan. Uning davrida turk va sugd tillari davlat tili vazifasini ötagan. T.ning vafotidan söng Turk xoqonligida özaro uruşjanjallar boşlanib ketgan va natijada, 603 y.da bu ulkan davlat 2 kiyemga bölinib ketgan.
Ad.: Gumilev L.N., Drevniye tyurki, M., 1967; Istoriya Vostoka, t.2, M., 1995.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАСПАР (Хитой манбаларида Тобо хоқон, асли туркий исми Арслон) (?— 581) — турк хоқонларидан бири (572— 581). Бумин хоқоннинг ўғли. Т. акаси Муғон хоқоннинг вафотидан сўнг тахтга чиққан. Т. даврида Турк хоқонлигининг куч қудрати энг юқори поғонага кўтарилган. Давлат чегаралари ғарбда Қора денгиздан шарқда Манжуриягача, шим.да Енисей дарёсидан жан.да Амударёгача кенгайган. Т. хоқон буддавийлик динига ҳомийлик қилган ва ўзи ҳам шу динни қабул қилган. Буддавийлик роҳиби Чинагупта ўн йил (574—584) ўзининг диндошлари билан хоқон қароргоҳида яшаган ва тарғибот ишларини олиб борган. Турк тилига буддавийликнинг баъзи сутралари таржима қилинган, хоқон қароргоҳида эса бир нечта ибодатхона ва монастирлар қурилган. Унинг даврида турк ва сугд тиллари давлат тили вазифасини ўтаган. Т.нинг вафотидан сўнг Турк хоқонлигида ўзаро урушжанжаллар бошланиб кетган ва натижада, 603 й.да бу улкан давлат 2 киемга бўлиниб кетган.
Ад.: Гумилев Л.Н., Древние тюрки, М., 1967; История Востока, т.2, М., 1995.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.