Ta'tillar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185-b. — ziyouz.com
Ta'tillar (ÖzRda) — xodimlarga iş joyi (lavozimi) va iş haqi saqlangan holda har yili dam oliş va iş qobiliyatini tiklaş uçun beriladigan vaqt. Özbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida yillik mehnat ta'tilining muddati kamida 15 iş kunidan iborat etib belgilangan. Ayrim toifadagi xodimlarga ularning yoşi, soğliğini hisobga olib, yillik uzaytirilgan T. beriladi. Çunonçi, 18 yoşga tölmagan şaxslarga, işlayotgan 1 va 2guruh nogironlariga T. 30 kalendar kun, öqituvçilarga 48 iş kuni, i.t. muassasalari kiçik va katta ilmiy xodimlariga 24—48 iş kuni, sudyalarga 36 iş kuni qilib belgilangan. Ayrim toifadagi xodimlar mehnat vazifalarining öziga xos jihatlari va xususiyatlari hamda boşqa holatlarni e'tiborga olib, ularning ham T.i muddati uzaytirilgan. Amaldagi qonunçilikda uzaytirilgan T.ning umumiy va eng kam muddati belgilangan. Bundan taşqari mehnat şartnomasining şartlarida ham uzaytirilgan yillik T. beriş nazarda tutilişi mumkin. Mehnat krnunçiligida ayrim toifa xodimlar uçun qöşimça T. beriş nazarda tutilgan va tegişli qonun hujjatlarida kafolatlangan. Qöşimça T. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qiliş vazirligi hamda Soğliqni saklaş vazirligi tomonidan tasdiklangan mehnat şaroitlarini baxrlaş uslubiyati asosida belgilanadi. Işning alohida tusda ekani, şuningdek, öta zararli va öta oğir mehnat şaroiti uçun qöşimça ta'tilning eng kam muddati, uni beriş şartlari va tartibi ÖzR Vazirlar Mahkamasining «Özbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oşiriş uçun zarur bölgan normativ hujjatlarni tasdiqlaş töğrisida» 1997 y. 11 martdagi 133sonli qaroriga muvofiq belgilangan. Ta'til davriga bayram kunlari töğri kelib qolsa, ta'til muddatini hisoblaşda bu kunlar hisobga olinmaydi. Yillik asosiy ta'tilni oliş huquqini beradigan iş stajini hisoblab çiqariş tartibi Mehnat kodeksining 142moddasida körsatilgan. Qoidaga köra, yillik asosiy ta'til 1iş yili uçun 6 oy işlagandan keyin beriladi. Ta'til beriş vaqti haqida xodim ta'til boşlanişidan kamida 15 kun oldin xabardor kilinişi kerak. Ayrim toifa xodimlarga ta'til ularning xohişiga köra, yozgi yoki ular uçun qulay bölgan boşqa vaqtda berilişi mumkin (Mehnat kodeksi, 250modda). Qonunda körsatilgan hollarda xodim ta'tilni uzaytiriş yoki boşqa muddatga köçiriş huquqiga ega. Qonunçilikda xodimning xohişiga köra, uning yozma arizasiga asosan ta'tilni qismlarga bölişga yöl qöyiladi. Bunda ta'tilning foydalaniladigan bir qismi 12 iş kunidan kam bölmasligi lozim. Ayrim toifa xodimlarga iş haqi saklanmagan holda mehnat ta'tili beriş nazarda tutilgan. Ta'tildan çaqirib olişga faqat xodimning roziligi bilan yöl qöyiladi. Yillik T. davri uçun xodimga örtaça iş haqidan kam bölmagan miqdorda haq tölaş kafolatlanadi. Ta'til haqi jamoa şartnomasida belgilangan muddatlarda, lekin ta'til boşlanmasdan oldingi oxirgi iş kunidan keçiktirmay tölanadi. Özbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida ijtimoiy T. ham beriş nazarda tutilgan. Jumladan, xodim quyidagi ijtimoiy T. oliş huquqidan foydalanadi: xrmiladorlik va tugiş T.i (233modda); bolalarni parvarişlaş T.i (232, 234, 235moddalar); öqiş bilan boğliqT. (252256moddalar); ijodiy T. (258modda). Bunday T.ni beriş tartibi va mikdori Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997 y. 11 martdagi 133sonli karorida körsatilgan.
Anvar Inoyatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЪТИЛЛАР (ЎзРда) — ходимларга иш жойи (лавозими) ва иш ҳақи сақланган ҳолда ҳар йили дам олиш ва иш қобилиятини тиклаш учун бериладиган вақт. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексида йиллик меҳнат таътилининг муддати камида 15 иш кунидан иборат этиб белгиланган. Айрим тоифадаги ходимларга уларнинг ёши, соғлиғини ҳисобга олиб, йиллик узайтирилган Т. берилади. Чунончи, 18 ёшга тўлмаган шахсларга, ишлаётган 1 ва 2гуруҳ ногиронларига Т. 30 календарь кун, ўқитувчиларга 48 иш куни, и.т. муассасалари кичик ва катта илмий ходимларига 24—48 иш куни, судьяларга 36 иш куни қилиб белгиланган. Айрим тоифадаги ходимлар меҳнат вазифаларининг ўзига хос жиҳатлари ва хусусиятлари ҳамда бошқа ҳолатларни эътиборга олиб, уларнинг ҳам Т.и муддати узайтирилган. Амалдаги қонунчиликда узайтирилган Т.нинг умумий ва энг кам муддати белгиланган. Бундан ташқари меҳнат шартномасининг шартларида ҳам узайтирилган йиллик Т. бериш назарда тутилиши мумкин. Меҳнат крнунчилигида айрим тоифа ходимлар учун қўшимча Т. бериш назарда тутилган ва тегишли қонун ҳужжатларида кафолатланган. Қўшимча Т. Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги ҳамда Соғлиқни саклаш вазирлиги томонидан тасдикланган меҳнат шароитларини бахрлаш услубияти асосида белгиланади. Ишнинг алоҳида тусда экани, шунингдек, ўта зарарли ва ўта оғир меҳнат шароити учун қўшимча таътилнинг энг кам муддати, уни бериш шартлари ва тартиби ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексини амалга ошириш учун зарур бўлган норматив ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида» 1997 й. 11 мартдаги 133сонли қарорига мувофиқ белгиланган. Таътил даврига байрам кунлари тўғри келиб қолса, таътил муддатини ҳисоблашда бу кунлар ҳисобга олинмайди. Йиллик асосий таътилни олиш ҳуқуқини берадиган иш стажини ҳисоблаб чиқариш тартиби Меҳнат кодексининг 142моддасида кўрсатилган. Қоидага кўра, йиллик асосий таътил 1иш йили учун 6 ой ишлагандан кейин берилади. Таътил бериш вақти ҳақида ходим таътил бошланишидан камида 15 кун олдин хабардор килиниши керак. Айрим тоифа ходимларга таътил уларнинг хоҳишига кўра, ёзги ёки улар учун қулай бўлган бошқа вақтда берилиши мумкин (Меҳнат кодекси, 250модда). Қонунда кўрсатилган ҳолларда ходим таътилни узайтириш ёки бошқа муддатга кўчириш ҳуқуқига эга. Қонунчиликда ходимнинг хоҳишига кўра, унинг ёзма аризасига асосан таътилни қисмларга бўлишга йўл қўйилади. Бунда таътилнинг фойдаланиладиган бир қисми 12 иш кунидан кам бўлмаслиги лозим. Айрим тоифа ходимларга иш ҳақи сакланмаган ҳолда меҳнат таътили бериш назарда тутилган. Таътилдан чақириб олишга фақат ходимнинг розилиги билан йўл қўйилади. Йиллик Т. даври учун ходимга ўртача иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда ҳақ тўлаш кафолатланади. Таътил ҳақи жамоа шартномасида белгиланган муддатларда, лекин таътил бошланмасдан олдинги охирги иш кунидан кечиктирмай тўланади. Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексида ижтимоий Т. ҳам бериш назарда тутилган. Жумладан, ходим қуйидаги ижтимоий Т. олиш ҳуқуқидан фойдаланади: хрмиладорлик ва тугиш Т.и (233модда); болаларни парваришлаш Т.и (232, 234, 235моддалар); ўқиш билан боғлиқТ. (252256моддалар); ижодий Т. (258модда). Бундай Т.ни бериш тартиби ва микдори Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 й. 11 мартдаги 133сонли карорида кўрсатилган.
Анвар Иноятов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.