Tautomeriya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Tautomeriya (yun. tautos xuddi özi va meros — uluş, qism)— qaytar izomeriya hodisasi. Bu jarayonda ayni birikmaning 2 va bir neça izomeri bir-biriga aylanib turadi. T. — dinamik izomeriya. Agar kimyoviy sistemada izomer — tautomer muvozanat qaror topgan bölsa, unda har kaysi izomerdan ma'lum va özgarmas mikdor böladi. Bu sistemadagi ayrim izomerlar mikdori taşki va içki omillar (erituvçi, tra, eritmadagi vodorod ionlari konsentratsiyasi va b.)ga boğliq böladi. T., asosan, organik birikmalarda uçraydi. Unga köp hollarda molekuladagi vodorod hamda qöş boğ örnining özgarişi sabab böladi. T.ni örganişda kimyoviy va fizik usullar qöllanadi. T. texnika va tirik organizmlar uçun muhim ahamiyatga ega. Köpgina kimyo texnologiya jarayonlari (ayniqsa, dori va böyoq moddalar sintezi) T. hodisasi bilan çambarças boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАУТОМЕРИЯ (юн. tautos худди ўзи ва meros — улуш, қисм)— қайтар изомерия ҳодисаси. Бу жараёнда айни бирикманинг 2 ва бир неча изомери бир-бирига айланиб туради. Т. — динамик изомерия. Агар кимёвий системада изомер — таутомер мувозанат қарор топган бўлса, унда ҳар кайси изомердан маълум ва ўзгармас микдор бўлади. Бу системадаги айрим изомерлар микдори ташки ва ички омиллар (эритувчи, тра, эритмадаги водород ионлари концентрацияси ва б.)га боғлиқ бўлади. Т., асосан, органик бирикмаларда учрайди. Унга кўп ҳолларда молекуладаги водород ҳамда қўш боғ ўрнининг ўзгариши сабаб бўлади. Т.ни ўрганишда кимёвий ва физик усуллар қўлланади. Т. техника ва тирик организмлар учун муҳим аҳамиятга эга. Кўпгина кимё технология жараёнлари (айниқса, дори ва бўёқ моддалар синтези) Т. ҳодисаси билан чамбарчас боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.