Tavakkal

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26–27-b. — ziyouz.com

Tavakkal TAVAKKAL, Tavakkalxon, Tavakkul sulton (?— 1598) — Qozoq xonligi xoni (1586—98). Şiğayxonning öğli. 1581—82 y.larda Abdullaxon I saroyida xizmat qilgan. T. va otasi Şiğayxon Abdullaxonning Toşkent va Turkistonning şayboniylardan bölgan hokimi Boboxon (Bobo sulton)ga va ba'zi qozoq sultonlariga qarşi kuraşida katta yordam bergan. Şu xizmatlari tufayli 1575 y. Şiğayga Xöjand viloyati tarxon yoki suyurğol tariqasida berilgan. Ofarinkent viloyati T.ga tuhfa qilingan (1582). Biroq xonning unga nisbatan muomalasi yomonlaşganidan badgumon bölib Daşti Qipçoqqa qaytgan. Mustaqil böliş uçun Möğuliston va Buxoro xonligi bilan kuraş olib borgan. Abdullaxonga qarşi kuraşda yordam bergani uçun Boboxon Yassi va Sabron viloyatlarini unga suyurgol kilib bergan. T. Şarqiy Turkistondagi Çaliş va Turfan viloyatlari içki işlariga aralaşgan, bu viloyatlar hokimi uning körsatmasi bilan tayinlangan. Rossiya bilan döstona aloqa örnatişga harakat qilgan. Rossiya Örta Osiyo xonliklari bilan muzokaralarda T.dan vositaçi sifatida foydalanişga hamda T. bilan Eron şohi Abbos I örtasida Buxoro xonligiga qarşi ittifoqçilik şartnomasi tuzilişi uçun köp uringan. 1594 y. yanvda podşo xukumati T.ga harbiy yordam berişni va'da qilgan. 1595 y. mayiyulda T. huzurida Velyamin Stepanov boşçiligidagi rus elçilari bölgan. Abdullaxon va uning öğli Abdulmöminxon vafotidan söng T. Movarounnahrni egallaşga uringan. Ukasi Işimxon bilan avval Toşkentni, söngra Samarqandni egallab, Buxoroga yurgan. Buxoro yaqinidagi jangda oğir yarador bölib Toşkentga qaytgan va öşa yerda vafot ettan.

Ad:. Axmedov B. A., Istoriya Balxa, T., 1982; Axmedov B. A., Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, AlmaAta, 1969.

Javli Tursunov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАВАККАЛ, Таваккалхон, Таваккул султон (?— 1598) — Қозоқ хонлиги хони (1586—98). Шиғайхоннинг ўғли. 1581—82 й.ларда Абдуллахон И саройида хизмат қилган. Т. ва отаси Шиғайхон Абдуллахоннинг Тошкент ва Туркистоннинг шайбонийлардан бўлган ҳокими Бобохон (Бобо султон)га ва баъзи қозоқ султонларига қарши курашида катта ёрдам берган. Шу хизматлари туфайли 1575 й. Шиғайга Хўжанд вилояти тархон ёки суюрғол тариқасида берилган. Офаринкент вилояти Т.га туҳфа қилинган (1582). Бироқ хоннинг унга нисбатан муомаласи ёмонлашганидан бадгумон бўлиб Дашти Қипчоққа қайтган. Мустақил бўлиш учун Мўғулистон ва Бухоро хонлиги билан кураш олиб борган. Абдуллахонга қарши курашда ёрдам бергани учун Бобохон Ясси ва Саброн вилоятларини унга суюргол килиб берган. Т. Шарқий Туркистондаги Чалиш ва Турфан вилоятлари ички ишларига аралашган, бу вилоятлар ҳокими унинг кўрсатмаси билан тайинланган. Россия билан дўстона алоқа ўрнатишга ҳаракат қилган. Россия Ўрта Осиё хонликлари билан музокараларда Т.дан воситачи сифатида фойдаланишга ҳамда Т. билан Эрон шоҳи Аббос I ўртасида Бухоро хонлигига қарши иттифоқчилик шартномаси тузилиши учун кўп уринган. 1594 й. янвда подшо хукумати Т.га ҳарбий ёрдам беришни ваъда қилган. 1595 й. майиюлда Т. ҳузурида Вельямин Степанов бошчилигидаги рус элчилари бўлган. Абдуллахон ва унинг ўғли Абдулмўминхон вафотидан сўнг Т. Мовароуннаҳрни эгаллашга уринган. Укаси Ишимхон билан аввал Тошкентни, сўнгра Самарқандни эгаллаб, Бухорога юрган. Бухоро яқинидаги жангда оғир ярадор бўлиб Тошкентга қайтган ва ўша ерда вафот эттан.

Ад:. Ахмедов Б. А., История Балха, Т., 1982; Ахмедов Б. А., Материалы по истории казахских ханств XV—XVIII веков, АлмаАта, 1969.

Жавли Турсунов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.