Tavoçi
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28–29-b. — ziyouz.com
Tavoçi (möğulça — hisobçi) — 13— 19-a.larda Örta Osiyo, Xuroson va Eronda hukmdorning farmon va topşiriqlarini tegişli joylarga zudlik bilan yetkazuvçi oliy harbiy mansabdor, adyutant. T. zimmasiga harbiy yuriş rejalaştirilganda saltanat tuman va viloyatlardan, tobe yurtlardan hukmdor farmonida belgilangan mikdorda oziq-ovqat, otulov, yemxaşak, qurolaslaha va qöşin jam kiliş, laşkargohga yiğilgan laşkarni körikka tayyorlaş, yuriş çoğida, dam oliş va ov qiliş uçun qöşinni qulay manzillarga joylaştiriş, ğanim qarorgohiga yaqin kelingaç, uni qamal qiluvçi qismlarni zarur va qulay istehkomlarga joylaştiriş, qöşinlarning umumiy ahvolini nazorat qilib turiş, jinoyatçilar va asirlarning jazoga tortilişidan qukmdorni boxabar qiliş, qamal xavfi tuğilganda tevarakatrofdagi aholini qal'a yoki qörğonga köçirib kelib joylaştiriş singari vazifalar yuklatilgan. T., şuningdek, saroy amaldorlari işlarini ham nazorat ostiga olgan. Saroy soqçilari yotiş T. si tomonidan doimiy nazoratda bölgan. T. öz vazifasiga köra, Somoniylar, Ğaznaviylar va Saljuqiylar saltanatida mavjud bölgan oriz hamda naqib lavozimlariga muvofiq kelgan. Buxoro xonligida harbiy nozir — naqibga qöşinni joylaştiriş, qurolaslaha bilan ta'minlaş, harbiy harakatlar vaqtida laşkarning ilğor, aryergard, öng qanot, söl qanot va markaziy qismlari hamda pistirmadagi vaziyatdan xabardor böliş mas'uliyati yuklatilgan. Xiva xonligida T. lavozimining muhim rolga egaligi tarixiy asarlar va arxiv hujjatlarida öz aksini topgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАВОЧИ (мўғулча — ҳисобчи) — 13— 19-а.ларда Ўрта Осиё, Хуросон ва Эронда ҳукмдорнинг фармон ва топшириқларини тегишли жойларга зудлик билан етказувчи олий ҳарбий мансабдор, адъютант. Т. зиммасига ҳарбий юриш режалаштирилганда салтанат туман ва вилоятлардан, тобе юртлардан ҳукмдор фармонида белгиланган микдорда озиқ-овқат, отулов, емхашак, қуроласлаҳа ва қўшин жам килиш, лашкаргоҳга йиғилган лашкарни кўрикка тайёрлаш, юриш чоғида, дам олиш ва ов қилиш учун қўшинни қулай манзилларга жойлаштириш, ғаним қароргоҳига яқин келингач, уни қамал қилувчи қисмларни зарур ва қулай истеҳкомларга жойлаштириш, қўшинларнинг умумий аҳволини назорат қилиб туриш, жиноятчилар ва асирларнинг жазога тортилишидан қукмдорни бохабар қилиш, қамал хавфи туғилганда теваракатрофдаги аҳолини қалъа ёки қўрғонга кўчириб келиб жойлаштириш сингари вазифалар юклатилган. Т., шунингдек, сарой амалдорлари ишларини ҳам назорат остига олган. Сарой соқчилари ётиш Т. си томонидан доимий назоратда бўлган. Т. ўз вазифасига кўра, Сомонийлар, Ғазнавийлар ва Салжуқийлар салтанатида мавжуд бўлган ориз ҳамда нақиб лавозимларига мувофиқ келган. Бухоро хонлигида ҳарбий нозир — нақибга қўшинни жойлаштириш, қуроласлаҳа билан таъминлаш, ҳарбий ҳаракатлар вақтида лашкарнинг илғор, аръергард, ўнг қанот, сўл қанот ва марказий қисмлари ҳамда пистирмадаги вазиятдан хабардор бўлиш масъулияти юклатилган. Хива хонлигида Т. лавозимининг муҳим ролга эгалиги тарихий асарлар ва архив ҳужжатларида ўз аксини топган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.