Tavois

Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com

Tavois (dastlabki nomi Arqud) — Buxoro vohasidagi tarixiy viloyat (rustoq) va şahar. Milodning boşlarida bu yerda otaşkada va otaşgoh bölgan. Arablar ilk marta bu joyda tovusni körişgaç, «Zot uttavois» — «Tovuslar egasi» deb nom berişgan. Tabarmyning yozişiça, T.da Qutayba ibn Muslimnpt maxsus qarorgohi bölgan. 730 y. 17 noyab. da arablar bilan turk xoqoni boşçiligidagi turkiylar va suğdiylarning birlaşgan qöşini örtasida T.da şiddatli jang bölib ötgan. Bu jangda turkiylar yengilgan. Ilk örta asrlarda T.da jome masjidi va katta hisor (qörğon) bölgan. T. örtasidan Abu Muslim ariği oqib ötgan. T. Buxoro — Samarkand katta yölining ustida joylaşgan bölib, Narşaxiyning yozişiça, qad. vaktlarda har yili kuz faslida u joyda 10 kun nuqsonli mollarning bozori bölgan. Farğona, Çoç (Şoş) va b. joylardan kelgan savdogarlar bu yerda savdosotiq bilan şuğullangan. T. axli dexdonçilik ham qilgan, şu tufayli badavlat kişilar köp bölgan. T.dan köttlab ulamo va muhaddislar [jumladan, Abu Bakr Ahmad ibn Muhammad atTavoisiy (? — 956)] yetişib çiqqan. Sönggi örta asrlarda T. 2 qişloqqa: T.i Bolo va T.i Poyonga bölingan. 19—20-a.larda bu mavze Böion deb nomlangan. T. yakinida ilk örta asrlarga oid Şahri vayron tepaligi bor. Hozir T. Navoiy viloyati, Qiziltepa tumaniga qaraşli qişloq. Unga kiraverişda tovusga yodgorlik örnatilgan.

Ad.: Narşaxiy , Buxorotarixi, T., 1966; Istoriya atTabari, T., 1987; Abdulkarim asSam'oniy, Nasabnoma (AlAnsob), Buxoro, 2003.

Qahramon Rajabov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ТАВОИС (дастлабки номи Арқуд) — Бухоро воҳасидаги тарихий вилоят (рустоқ) ва шаҳар. Милоднинг бошларида бу ерда оташкада ва оташгоҳ бўлган. Араблар илк марта бу жойда товусни кўришгач, «Зот уттавоис» — «Товуслар эгаси» деб ном беришган. Табармйнинг ёзишича, Т.да Қутайба ибн Муслимнпт махсус қароргоҳи бўлган. 730 й. 17 нояб. да араблар билан турк хоқони бошчилигидаги туркийлар ва суғдийларнинг бирлашган қўшини ўртасида Т.да шиддатли жанг бўлиб ўтган. Бу жангда туркийлар енгилган. Илк ўрта асрларда Т.да жоме масжиди ва катта ҳисор (қўрғон) бўлган. Т. ўртасидан Абу Муслим ариғи оқиб ўтган. Т. Бухоро — Самарканд катта йўлининг устида жойлашган бўлиб, Наршахийнинг ёзишича, қад. вактларда ҳар йили куз фаслида у жойда 10 кун нуқсонли молларнинг бозори бўлган. Фарғона, Чоч (Шош) ва б. жойлардан келган савдогарлар бу ерда савдосотиқ билан шуғулланган. Т. ахли дехдончилик ҳам қилган, шу туфайли бадавлат кишилар кўп бўлган. Т.дан кўттлаб уламо ва муҳаддислар [жумладан, Абу Бакр Аҳмад ибн Муҳаммад атТавоисий (? — 956)] етишиб чиққан. Сўнгги ўрта асрларда Т. 2 қишлоққа: Т.и Боло ва Т.и Поёнга бўлинган. 19—20-а.ларда бу мавзе Бўион деб номланган. Т. якинида илк ўрта асрларга оид Шаҳри вайрон тепалиги бор. Ҳозир Т. Навоий вилояти, Қизилтепа туманига қарашли қишлоқ. Унга кираверишда товусга ёдгорлик ўрнатилган.

Ад.: Наршахий , Бухоротарихи, Т., 1966; История атТабари, Т., 1987; Абдулкарим асСамъоний, Насабнома (АлАнсоб), Бухоро, 2003.

Қаҳрамон Ражабов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.