Taxikardiya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 168-b. — ziyouz.com
Taxikardiya (yun. tachys — tez va kardia — yurak) — yurak qisqarişlarining tezlaşuvi, yurakning tez (1 min.da 100 va undan köp) urişi. Yurak qisqarişi ritmikligi va sonining buzilişi, uning asosiy xususiyatlaridan biri — yurak avtomatizmining özgarişi natijasida yuzaga keladi. Soğlom kişilarda jismoniy va ruhiy zöriqiş, ovqat yeyiş, tana holatini keskin özgartiriş, mas., yotgan joydan birdan turib ketiş va h.k.da (buni fiziologik T. deyiladi) kuzatiladi. Gavda trasi kötarilganda (isitma 37°dan yuqori bölsa, tomir minutiga odatdagidan 8—10 ta köp uradi), şuningdek, yuraktomir va nerv sistemalari, içki sekretsiya bezlari kasalliklari va b.da T. paydo böladi. Yurak işi juda özgaruvçan bölib, doimo organizmning qon aylanişiga bölgan talabiga moslaşib turadi. Tabiiy şaroitda yurak işini boşqarişda markaziy nerv sistemasidan sayyor (adaşgan) va simpatik nervlar orqali keladigan impulyelar yetakçi rol öynaydi. Simpatik nerv ta'sirlansa, yurak qisqarişlari soni ortadi. Yurak qisqarişi ritmining tezlaşişi yurak muskullarida moddalar al maşinuvi va qon aylanişining buzilişiga olib keladi. Yaulsning tösatdan tezlaşib min,ga 160—200 gaça yetişi paroksizmal T. deyiladi. T.ning oldini oliş uçun eng avval uni keltirib çiqargan sabab bartaraf etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАХИКАРДИЯ (юн. tachys — тез ва kardia — юрак) — юрак қисқаришларининг тезлашуви, юракнинг тез (1 мин.да 100 ва ундан кўп) уриши. Юрак қисқариши ритмиклиги ва сонининг бузилиши, унинг асосий хусусиятларидан бири — юрак автоматизмининг ўзгариши натижасида юзага келади. Соғлом кишиларда жисмоний ва руҳий зўриқиш, овқат ейиш, тана ҳолатини кескин ўзгартириш, мас., ётган жойдан бирдан туриб кетиш ва ҳ.к.да (буни физиологик Т. дейилади) кузатилади. Гавда траси кўтарилганда (иситма 37°дан юқори бўлса, томир минутига одатдагидан 8—10 та кўп уради), шунингдек, юрактомир ва нерв системалари, ички секреция безлари касалликлари ва б.да Т. пайдо бўлади. Юрак иши жуда ўзгарувчан бўлиб, доимо организмнинг қон айланишига бўлган талабига мослашиб туради. Табиий шароитда юрак ишини бошқаришда марказий нерв системасидан сайёр (адашган) ва симпатик нервлар орқали келадиган импульелар етакчи роль ўйнайди. Симпатик нерв таъсирланса, юрак қисқаришлари сони ортади. Юрак қисқариши ритмининг тезлашиши юрак мускулларида моддалар ал машинуви ва қон айланишининг бузилишига олиб келади. Яульснинг тўсатдан тезлашиб мин,га 160—200 гача етиши пароксизмал Т. дейилади. Т.нинг олдини олиш учун энг аввал уни келтириб чиқарган сабаб бартараф этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.