Taxmis
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 169-b. — ziyouz.com
Taxmis (arab. — beştalik qiliş, beştaga yetkaziş) — muxammasning bir turi. T. bandlari ham muxammas singari 5 misradan iborat; ular bir şoirgagina tegişli bölmay, balki 2 şoirning misralaridan taşkil topadi: dastlabki 3 misra T. yozayotgan şoir qalamiga, keyingi 2 misra esa T. yozilayotgan şoir ğazaliga mansub böladi. T.da xar ikkala şoirning bir bandni taşkil etayotgan misralari mazmun va şakl jihatidan özaro moye bölişi talab etiladi. T.ni, odatda, falonçi şoirning ğazaliga muxammas, deb ta'kidlab yozganlar (faqat bir şoirning misralaridan iborat bölgan muxammaslarga ba'zan «ta'bi xud» — öziniki, özining ta'bi, deb quşib yozganlar). T. lar şoirga yoqqan ğazallarga yozilişi sababli birgina ğazalga bir neça T. qilinişi mumkin. Özbek mumtoz şe'riyatida Munis, Ogahiy, Muqimiy, Furqatlarning Navoiy, Fuzuliy singari şoirlarning maşhur ğazallariga yozgan T.lari ma'lum. T. yoziş şoirdan katta mahorat talab etadi, çunki T. yaratuvçi şoirlar özidan avval yaşab ijod kilgan şoirlarning yetuk ğazallarini rivojlantirganlar, an'analarini davom ettirganlar. T.ning sönggi bandida şoirlarning taxalluslari eslatib ötiladi. T. nafakat özbek mumtoz adabiyotida uçraydi, balki u hoz. özbek adabiyotida ham yaratilgan (Habibiy, Sobir Abdulla, Erkin Vohidov va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАХМИС (араб. — бешталик қилиш, бештага етказиш) — мухаммаснинг бир тури. Т. бандлари ҳам мухаммас сингари 5 мисрадан иборат; улар бир шоиргагина тегишли бўлмай, балки 2 шоирнинг мисраларидан ташкил топади: дастлабки 3 мисра Т. ёзаётган шоир қаламига, кейинги 2 мисра эса Т. ёзилаётган шоир ғазалига мансуб бўлади. Т.да хар иккала шоирнинг бир бандни ташкил этаётган мисралари мазмун ва шакл жиҳатидан ўзаро мое бўлиши талаб этилади. Т.ни, одатда, фалончи шоирнинг ғазалига мухаммас, деб таъкидлаб ёзганлар (фақат бир шоирнинг мисраларидан иборат бўлган мухаммасларга баъзан «таъби худ» — ўзиники, ўзининг таъби, деб қушиб ёзганлар). Т. лар шоирга ёққан ғазалларга ёзилиши сабабли биргина ғазалга бир неча Т. қилиниши мумкин. Ўзбек мумтоз шеъриятида Мунис, Огаҳий, Муқимий, Фурқатларнинг Навоий, Фузулий сингари шоирларнинг машҳур ғазалларига ёзган Т.лари маълум. Т. ёзиш шоирдан катта маҳорат талаб этади, чунки Т. яратувчи шоирлар ўзидан аввал яшаб ижод килган шоирларнинг етук ғазалларини ривожлантирганлар, анъаналарини давом эттирганлар. Т.нинг сўнгги бандида шоирларнинг тахаллуслари эслатиб ўтилади. Т. нафакат ўзбек мумтоз адабиётида учрайди, балки у ҳоз. ўзбек адабиётида ҳам яратилган (Ҳабибий, Собир Абдулла, Эркин Воҳидов ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.