Taxt
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 170-b. — ziyouz.com
Taxt (fors.) — saroyda hukmdor (şoh, xon, xoqon, qirol, amir va b.) rasmiy qabul marosimi, maşvarat va turli tantanalar paytida ötiradigan, maxsus joyga örnatilgan, qimmatbaho ma'danlar bilan ziynatlangan örindiq. Eski möğul tilida T. öran deb nomlangan va eski özbek tilidagi örun ga moye kelgan. Çingiziylar davrida T.ning öng tomonidan taxt vorisi, özga xonzodalar, hukmdorning qarindoşuruği va kotib, söl tomonidan xotun (malika), özga zavjalar, röparasida esa nöyonlar örin egallagan. Amir Temur va temuriylar zamonida saltanat, haşamat va uluğlikning ramzi bölgan maxsus T. saroy yoki borgoxning markaziga örnatilgan. Muayyan tantana, maşvarat yoki kengaşda qatnaşuvçi har bir kişi öz martabasiga kura belgilangan joyni egallagan. T.ning öng tomonidan sayyidlar, qozilar, qarindoşlar, olimlar, ruxrniylar, zodagonlar, çap tomonidan amirul umaro, beklar, amirlar, nöyonlar, tumanbegi, mingbegi, yuzbegi, önbegi, röparadagi 1qatordan devonbegi va özga vazirlar, 2qatordan viloyat hokimlari örin olgan. Hukmdor ötirgan T. ortining öng tomonida bahodirlar, çap tomonida esa yengil suvoriy guruh qömondoni — qorovulbegi joylaşgan. Taxt örnatilgan xonaga gilamlar, paloslar va körpaçalar yozilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАХТ (форс.) — саройда ҳукмдор (шоҳ, хон, хоқон, қирол, амир ва б.) расмий қабул маросими, машварат ва турли тантаналар пайтида ўтирадиган, махсус жойга ўрнатилган, қимматбаҳо маъданлар билан зийнатланган ўриндиқ. Эски мўғул тилида Т. ўран деб номланган ва эски ўзбек тилидаги ўрун га мое келган. Чингизийлар даврида Т.нинг ўнг томонидан тахт вориси, ўзга хонзодалар, ҳукмдорнинг қариндошуруғи ва котиб, сўл томонидан хотун (малика), ўзга завжалар, рўпарасида эса нўёнлар ўрин эгаллаган. Амир Темур ва темурийлар замонида салтанат, ҳашамат ва улуғликнинг рамзи бўлган махсус Т. сарой ёки боргохнинг марказига ўрнатилган. Муайян тантана, машварат ёки кенгашда қатнашувчи ҳар бир киши ўз мартабасига кура белгиланган жойни эгаллаган. Т.нинг ўнг томонидан саййидлар, қозилар, қариндошлар, олимлар, рухрнийлар, зодагонлар, чап томонидан амирул умаро, беклар, амирлар, нўёнлар, туманбеги, мингбеги, юзбеги, ўнбеги, рўпарадаги 1қатордан девонбеги ва ўзга вазирлар, 2қатордан вилоят ҳокимлари ўрин олган. Ҳукмдор ўтирган Т. ортининг ўнг томонида баҳодирлар, чап томонида эса енгил суворий гуруҳ қўмондони — қоровулбеги жойлашган. Тахт ўрнатилган хонага гиламлар, палослар ва кўрпачалар ёзилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.