Taymir yarim oroli
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Taymir yarim oroli - Osiyo ning eng şim.dagi yarim orol (Krasnoyarsk ölkasida). Mayd. 400 ming km2 (RFdagi eng katta ya.o.). Örta Sibirning şim. da, Kara dengizining Yenisey qöltiği bilan Laptevlar dengizining Xatanga qöltiği orasida. Jan.da Örta Sibir yassitoğligi bilan çegaradoş. Tabiatiga köra uç qismga bölinadi: 1) sohil böyi denudatsion kambar tekisligi; asosan, törtlamçi davr yotqizikdaridan tarkib topgan. Relyefi — sertepa tekislik. Tundra landşaftlari asosiy örin tutadi;. 2) Birranga toğlari şim.şarkdan jan.garbga tomon özaro parallel yönalgan tizmalardan iborat. Uz. 800 km, eni 250 km. Eng baland joyi — Birranga toği (1146 m.). Uz. 5 km gaça bölgan bir neça toğ muzligi bor (umumiy mayd. 40 km2); 3) Şim. Sibir (Taymir, Yenisey-Xatanga) pasttekisligi. Tuz gumbazlari uçraydi. Relyefi — sertepa tekislik, mutlaqbal. 50—200 m. T.ya.o.ning iklimi qahraton sovuq; zamini doimiy töngibyotadi. Yillikyoğin 120—250 mm. Yanv.ning örtaça trasi —30°, —35°, iyulniki G—12°. Eng past tra —61°, eng yuqori tra 30°. Daryolari: Pyasina, Yuqori va Quyi Taymira, Xatanga. Köl köp. Aholi köproq buğuçilik bilan şuğullanadi. Taymir toşkömir havzasi va köplab tuz konlari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЙМИР ЯРИМ ОРОЛИ - Осиё нинг энг шим.даги ярим орол (Красноярск ўлкасида). Майд. 400 минг км2 (РФдаги энг катта я.о.). Ўрта Сибирнинг шим. да, Кара денгизининг Енисей қўлтиғи билан Лаптевлар денгизининг Хатанга қўлтиғи орасида. Жан.да Ўрта Сибирь ясситоғлиги билан чегарадош. Табиатига кўра уч қисмга бўлинади: 1) соҳил бўйи денудацион камбар текислиги; асосан, тўртламчи давр ётқизикдаридан таркиб топган. Рельефи — сертепа текислик. Тундра ландшафтлари асосий ўрин тутади;. 2) Бирранга тоғлари шим.шаркдан жан.гарбга томон ўзаро параллел йўналган тизмалардан иборат. Уз. 800 км, эни 250 км. Энг баланд жойи — Бирранга тоғи (1146 м.). Уз. 5 км гача бўлган бир неча тоғ музлиги бор (умумий майд. 40 км2); 3) Шим. Сибирь (Таймир, Енисей-Хатанга) пасттекислиги. Туз гумбазлари учрайди. Рельефи — сертепа текислик, мутлақбал. 50—200 м. Т.я.о.нинг иклими қаҳратон совуқ; замини доимий тўнгибётади. Йилликёғин 120—250 мм. Янв.нинг ўртача траси —30°, —35°, июлники Г—12°. Энг паст тра —61°, энг юқори тра 30°. Дарёлари: Пясина, Юқори ва Қуйи Таймира, Хатанга. Кўл кўп. Аҳоли кўпроқ буғучилик билан шуғулланади. Таймир тошкўмир ҳавзаси ва кўплаб туз конлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.