Taypin qözğoloni
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51–52-b. — ziyouz.com
Taypin qözğoloni - Xitoydagi Sin sulolasiga qarşi kötarilgan dehqonlarning eng yirik qözğoloni (1850—64). Unga Xun Syutsyuan, Yan Syutsin va b. boşçilik qilgan. 1850 y. yozida Szintyan (Guansi viloyati)da boşlangan. T.q. dastlab lokal xarakterga ega bölgan. Qözğolonga puxta tayyorgarlik körilgan, qat'iy intizomga böysungan armiya tuzilgan. Qözğolonçilar Yanszi vodiysida «Samoviy mölköllik davlati» («Taypin tyango») barpo etganlar. Markazi Nankin ş. bölgan (1853). Qözğolonçilar soni 20— 30 mingdan 300—500 minggaça yetgan. Közğolon rahbarlari Xitoyda işlab çiqariş.va iste'modda barçaning tengligiga asoslangan utopik agrar dasturni e'lon qilişgan. 1853 y. mayda qözğolonçilar Pekinga yuriş qilgan, biroq 1855 y. mayda ular hukumat qöşini tomonidan tormor keltirilgan. 1853—56 y.larda Markaziy Xitoyda qözğolonçilar ğalabaga erişib katta hududlarni egallaşgan. Biroq 1856 y.dan qözğolon rahbarlari örtasida kelişmovçilik vujudga kelişi oqibatida qözğolonçilar safi zaiflaşgan. Sin hukumati Angliya va Fransiya yordamida 1864 y. qözğolonni bostirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЙПИН ҚЎЗҒОЛОНИ - Хитойдаги Цин сулоласига қарши кўтарилган деҳқонларнинг энг йирик қўзғолони (1850—64). Унга Хун Сюцюань, Ян Сюцин ва б. бошчилик қилган. 1850 й. ёзида Цзиньтянь (Гуанси вилояти)да бошланган. Т.қ. дастлаб локал характерга эга бўлган. Қўзғолонга пухта тайёргарлик кўрилган, қатъий интизомга бўйсунган армия тузилган. Қўзғолончилар Янцзи водийсида «Самовий мўлкўллик давлати» («Тайпин тяньго») барпо этганлар. Маркази Нанкин ш. бўлган (1853). Қўзғолончилар сони 20— 30 мингдан 300—500 минггача етган. Кўзғолон раҳбарлари Хитойда ишлаб чиқариш.ва истеъмодда барчанинг тенглигига асосланган утопик аграр дастурни эълон қилишган. 1853 й. майда қўзғолончилар Пекинга юриш қилган, бироқ 1855 й. майда улар ҳукумат қўшини томонидан тормор келтирилган. 1853—56 й.ларда Марказий Хитойда қўзғолончилар ғалабага эришиб катта ҳудудларни эгаллашган. Бироқ 1856 й.дан қўзғолон раҳбарлари ўртасида келишмовчилик вужудга келиши оқибатида қўзғолончилар сафи заифлашган. Цин ҳукумати Англия ва Франция ёрдамида 1864 й. қўзғолонни бостирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.