Tazmin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Tazmin (arab. — şe'rdan bir parça oliş, köçiriş) — poetik san'at turi. Şoir fikr va histuyğusini tasdiqlaş, isbotlaş yoki davom ettiriş uçun biror kimsa ijodidan şohbayt — aforizm darajasiga kötarilgan maşhur misrani öz şe'rida keltirişi. T. misra gazalning 1misrasi yoki matlai sifatida keladi. Epigraf — tezis sifatida keltirilgan şu misra yoki bayt T.çi şoir yaratayotgan misra va baytlar uçun qolip, moya rolini ötaydi. T. misra fikrni tasdikdaş bilan birga uni mantikiy davom ettiriş imkonini yaratadi, köpçilikka ma'lum va maşhur T.ning muallifi ataylab eslatilmaydi, aks holda muallifga işora qilinadi. T. bir neça xil: miyeraning yarmi, töliq satr, ikki, uç, olti bayti T. qilinişi mumkin. Ba'zan şoir T.ni öz ijodidan oliş hollari ham uçraydi. Mac, Bobur özining:
Gar vasl muyassar ölmasa netgaymen,
Boşimni olib qay soriğa ketgaymen?
baytini «Jamoling vasfini», «Vasfingni neça ulusdin eşitgaymen», «Işqing yölida...» şe'rlarida T. qilgan.
Ad.: Orzibekov R., Özbek lirik poeziyasida ğazal va musammat, T., 1977.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТАЗМИН (араб. — шеърдан бир парча олиш, кўчириш) — поэтик санъат тури. Шоир фикр ва ҳистуйғусини тасдиқлаш, исботлаш ёки давом эттириш учун бирор кимса ижодидан шоҳбайт — афоризм даражасига кўтарилган машҳур мисрани ўз шеърида келтириши. Т. мисра газалнинг 1мисраси ёки матлаи сифатида келади. Эпиграф — тезис сифатида келтирилган шу мисра ёки байт Т.чи шоир яратаётган мисра ва байтлар учун қолип, моя ролини ўтайди. Т. мисра фикрни тасдикдаш билан бирга уни мантикий давом эттириш имконини яратади, кўпчиликка маълум ва машҳур Т.нинг муаллифи атайлаб эслатилмайди, акс ҳолда муаллифга ишора қилинади. Т. бир неча хил: миеранинг ярми, тўлиқ сатр, икки, уч, олти байти Т. қилиниши мумкин. Баъзан шоир Т.ни ўз ижодидан олиш ҳоллари ҳам учрайди. Mac, Бобур ўзининг:
Гар васл муяссар ўлмаса нетгаймен,
Бошимни олиб қай сориға кетгаймен?
байтини «Жамолинг васфини», «Васфингни неча улусдин эшитгаймен», «Ишқинг йўлида...» шеърларида Т. қилган.
Ад.: Орзибеков Р., Ўзбек лирик поэзиясида ғазал ва мусаммат, Т., 1977.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.