Tegin
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210-b. — ziyouz.com
Tegin TEGIN, takin (turkiyça — qul) — 1) hunlar davrida yabğudan keyingi 2oliy darajali mansab; 2) Ğarbiy va Şarqiy Turk xoqonligida (6—8-a.) hukmdor — qağan (xoqon)dan keyingi 2oliy lavozim, ya'ni taxt vorisi, qoyimmaqom. Ayni çoğda davlat boşliği farzandlari — xonzodalar ismiga qöşib aytiladigan şarafli unvon. (mas., Kultegin, Yölluğgegin va b.); 3) Krraxoniylar saltanatida T. — xonzoda muayyan mulkka egalik qilgan, harbiy harakatlarda qöşinni boşqargan. Şarqiy Turk davlatlari (uyğurlar va qoraxoniylar) da T. «xonzoda» ma'nosida mögullar bosqiniga qadar mavjud bulgan; 4) Somoniylar, Ğaznaviylar va Saljuqiylar laşkarida uzoq muddat xizmat qiliş evaziga yuksak martabalarga erişgan qul, ğulom. Xususan, Mahmud Ğaznaviyning otasi — Sabuktegin suboşi — laşkarboşi darajasigaça kötarilgan. Xorazmşoxlar bobokaloni Anuştegin dastlab saljuqiy Bilgateginning ğulomi bölgan. Somoniylar qöşinida keyinçalik sipohsolor unvonini egallagan Alptegin ham turk ğulomlaridan bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕГИН, такин (туркийча — қул) — 1) ҳунлар даврида ябғудан кейинги 2олий даражали мансаб; 2) Ғарбий ва Шарқий Турк хоқонлигида (6—8-а.) ҳукмдор — қаған (хоқон)дан кейинги 2олий лавозим, яъни тахт вориси, қойиммақом. Айни чоғда давлат бошлиғи фарзандлари — хонзодалар исмига қўшиб айтиладиган шарафли унвон. (мас., Култегин, Йўллуғгегин ва б.); 3) Кррахонийлар салтанатида Т. — хонзода муайян мулкка эгалик қилган, ҳарбий ҳаракатларда қўшинни бошқарган. Шарқий Турк давлатлари (уйғурлар ва қорахонийлар) да Т. «хонзода» маъносида мўгуллар босқинига қадар мавжуд булган; 4) Сомонийлар, Ғазнавийлар ва Салжуқийлар лашкарида узоқ муддат хизмат қилиш эвазига юксак мартабаларга эришган қул, ғулом. Хусусан, Маҳмуд Ғазнавийнинг отаси — Сабуктегин субоши — лашкарбоши даражасигача кўтарилган. Хоразмшохлар бобокалони Ануштегин дастлаб салжуқий Билгатегиннинг ғуломи бўлган. Сомонийлар қўшинида кейинчалик сипоҳсолор унвонини эгаллаган Алптегин ҳам турк ғуломларидан бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.