Tekis harakat
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 218-b. — ziyouz.com
Tekis harakat — harakat davomida tezligi yönaliş jihatdan har qança özgarsa ham, kattalik jihatdan özgarmasdan qoladigan harakat. T. ğ. töğri va egri çiziqli trayektoriya böyiça yuz berişi mumkin. Töğri çizikli harakatda jismning köçiş vektori bilan tezlik vektori bitta çiziqda yotadi. Egri çizikli harakatda esa tezlik vektori öz yönalişini vaqt ötişi bilan uzluksiz özgartira boradi va uning yönalişi hamma vaqt harakat trayektoriyasiga ötkazilgan urinma böyiça böladi. T.h.da jismlarning biror v tezlik bilan t vaqt oraliğida bosib ötadigan yöli sqvt munosabat orqali aniqlanadi.
Qattiq jasmlar ilgarilanma T.h. qilişi va qözğalmas öq atrofida tekis aylanişi mumkin. Birinçi holda qattiq jismni taşkil etuvçi har bir nuqtasining harakat tezligi v> ham son qiymati, ham yönalişi böyiça bir xil bölib özgarmasdan qoladi. Aylanma harakatda esa, jismni taşkil etuvçi hamma nuqtalarning burçak tezliklari yu bir xil qiymatga ega bölib, vaqt ötişi bilan özgarmaydi va t vaqt oraliğida jismning buriliş burçagi fq(oĞ munosabat orqali aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕКИС ҲАРАКАТ — ҳаракат давомида тезлиги йўналиш жиҳатдан ҳар қанча ўзгарса ҳам, катталик жиҳатдан ўзгармасдан қоладиган ҳаракат. Т. ғ. тўғри ва эгри чизиқли траектория бўйича юз бериши мумкин. Тўғри чизикли ҳаракатда жисмнинг кўчиш вектори билан тезлик вектори битта чизиқда ётади. Эгри чизикли ҳаракатда эса тезлик вектори ўз йўналишини вақт ўтиши билан узлуксиз ўзгартира боради ва унинг йўналиши ҳамма вақт ҳаракат траекториясига ўтказилган уринма бўйича бўлади. Т.ҳ.да жисмларнинг бирор v тезлик билан t вақт оралиғида босиб ўтадиган йўли sқvt муносабат орқали аниқланади.
Қаттиқ жасмлар илгариланма Т.ҳ. қилиши ва қўзғалмас ўқ атрофида текис айланиши мумкин. Биринчи ҳолда қаттиқ жисмни ташкил этувчи ҳар бир нуқтасининг ҳаракат тезлиги v> ҳам сон қиймати, ҳам йўналиши бўйича бир хил бўлиб ўзгармасдан қолади. Айланма ҳаракатда эса, жисмни ташкил этувчи ҳамма нуқталарнинг бурчак тезликлари ю бир хил қийматга эга бўлиб, вақт ўтиши билан ўзгармайди ва t вақт оралиғида жисмнинг бурилиш бурчаги фқ(оҒ муносабат орқали аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.