Tekislik
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 218-b. — ziyouz.com
Tekislik — qurukliklarda, dengiz va okeanlar tubidagi yassi yoki biroz örqir bölgan katta maydonlar. Quruqlikda dengiz sathidan past bölgan botiq T. (mas., Kaspiyböyining şim. va şarki), bal. 0 dan 200 m gaça bölgan payettekislik (Ğarbiy Sibir), 200 dan 500 m gaça bölgan baland (Ustyurt) va 500 m dan ziyod yassitoğliklarga (Eron toğligining içki qismlari) bölinadi. T. yuzasining yotiq (Betpakdala çölining ğarbiy qismi), qiya (toğ oldi şleyflari) va botiq (Qaşqar tekisligi) şakllari mavjud. Mezorelyefiga köra yassi, poğonasimon, tölqinsimon, sertepa, öydimçuqur va h.k. T.lar farq qilinadi. T.larning kelib çiqişi, geologik strukturasi va rivojlaniş tarixi turliça. Ekzogen jarayonlarning ta'sir etişiga köra denudatsion (dastlabki toğlarning yemirilişidan hosil bölgan) va akkumulyativ (çökindi jinslar töplanişidan yuzaga kelgan) T.larga bölinadi. T.lar Yer yuzasining katta qismini egallaydi. Quruqlikdagi T.larda katta daryo havzalari, köllar joylaşgan, ularning inson tomonidan özlaştirilişi qulay. Eng yirik tekisliklar: Şim. Amerikadagi Buyuk va Markaziy tekisliklar, Jan. Amerikadagi Amazonka va Gviana pasttekisliklari, Yevropadagi Şarqiy Yevropa, Osiyodagi Ğarbiy Sibir, Turon, Buyuk Xitoy, HindGang T.lari, Afrikadagi Sahroi Kabir va Sudan, Avstraliyadagi Markaziy pasttekisliklar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТЕКИСЛИК — қурукликларда, денгиз ва океанлар тубидаги ясси ёки бироз ўрқир бўлган катта майдонлар. Қуруқликда денгиз сатҳидан паст бўлган ботиқ Т. (мас., Каспийбўйининг шим. ва шарки), бал. 0 дан 200 м гача бўлган паеттекислик (Ғарбий Сибирь), 200 дан 500 м гача бўлган баланд (Устюрт) ва 500 м дан зиёд ясситоғликларга (Эрон тоғлигининг ички қисмлари) бўлинади. Т. юзасининг ётиқ (Бетпакдала чўлининг ғарбий қисми), қия (тоғ олди шлейфлари) ва ботиқ (Қашқар текислиги) шакллари мавжуд. Мезорельефига кўра ясси, поғонасимон, тўлқинсимон, сертепа, ўйдимчуқур ва ҳ.к. Т.лар фарқ қилинади. Т.ларнинг келиб чиқиши, геологик структураси ва ривожланиш тарихи турлича. Экзоген жараёнларнинг таъсир этишига кўра денудацион (дастлабки тоғларнинг емирилишидан ҳосил бўлган) ва аккумулятив (чўкинди жинслар тўпланишидан юзага келган) Т.ларга бўлинади. Т.лар Ер юзасининг катта қисмини эгаллайди. Қуруқликдаги Т.ларда катта дарё ҳавзалари, кўллар жойлашган, уларнинг инсон томонидан ўзлаштирилиши қулай. Энг йирик текисликлар: Шим. Америкадаги Буюк ва Марказий текисликлар, Жан. Америкадаги Амазонка ва Гвиана пасттекисликлари, Европадаги Шарқий Европа, Осиёдаги Ғарбий Сибирь, Турон, Буюк Хитой, ҲиндГанг Т.лари, Африкадаги Саҳрои Кабир ва Судан, Австралиядаги Марказий пасттекисликлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.